Chủ Nhật, 9 tháng 9, 2012

Đối diện cuộc đời – Krishnamurti

(Đây là một quyển sách đọc không dễ hiểu. Và tôi đọc nó trong những ngày mà có vẻ tôi cần đọc để tìm giấc ngủ hơn là đọc để hiểu hay đọc chỉ vì muốn đọc. Tất nhiên, khi gấp quyển sách lại, tôi không nghĩ tôi hoàn toàn không hiểu gì về tư tưởng của Krishnamurti. Theo thiển nghĩ của tôi, những thuyết giảng của Krishnamurti có phần thâm thúy hơn Osho – có thể vì khác biệt do cách diễn đạt (của họ trong ngôn ngữ gốc sử dụng hay do yếu tố dịch thuật thì tôi không rõ) làm cho những gì được nói ra không dễ lập tức hiểu được (về mặt nghĩa của ngôn từ) như khi đọc những thuyết giảng của Osho song về mặt tư tưởng, cả hai bậc thầy tâm linh ít nhiều vẫn gặp nhau ở sự tự do, tự nhiên, tính không chịu lệ thuộc bởi các quy định, các tư tưởng – trước hay sau của xã hội hay cá nhân nào khác trong việc hiểu ngộ chân lý, thấu suốt cuộc đời và con người. Tất nhiên, chưa đọc nhiều, tôi cũng không dám lạm bàn sâu, nhất là theo kiểu so sánh. Riêng với quyển sách này – tập hợp một số các đoạn nhật ký và bài nói chuyện của Krishnamurti, thật khó để trích lại một nội dung nào đó vì mỗi nội dung cần được đặt trong tổng thể cuộc nói chuyện mới hiểu rõ được ý nghĩa đằng sau những ngôn từ. Tuy nhiên, tôi vẫn trích ra vài điều dùng như "sợi chỉ" để ghi nhớ. Những đoạn nói về giáo dục trong quyển sách này cũng đặc biệt đáng để suy ngẫm).

Hợp tác với nhau vì sự sợ hãi hay vì mong được tuyên dương không phải là hợp tác. Sự hợp tác đến một cách tự nhiên và dễ dàng khi chúng ta yêu thương những gì mình đang làm; khi đó hợp tác là một điều vui sướng – tr. 72.

Khi hành động xuất phát từ sự thất vọng hay từ lòng ham muốn quyền lực thì dù hành động có xuất sắc đến mấy, hệ quả của nó cũng chỉ là sự rối loạn và sẽ tạo nên đau khổ. Hành động vì thương yêu thì không phiến diện, không mâu thuẫn hay chia cắt; nó có một hệ quả toàn phần, trọn vẹn – tr.73.


Có cái thôi thúc phải rập khuôn và cũng có cái thôi thúc được tự do. Dù hai cái xem ra không giống nhau, nhưng phải chăng chúng thực ra giống nhau một cách cơ bản hay không? Nếu chúng cơ bản là giống nhau thì sự theo đuổi cái tự do của bạn là vô ích, vì bạn chỉ đi từ cái khuôn mẫu này qua khuôn mẫu khác, một cách vô tận. Không có qui định nào là lịch sự hơn hay tôt đẹp hơn, mọi khuôn mẫu đều là khổ não. Lòng khao khát được vẫn là hay không còn là, lòng khao khát đó là nhân tố ấp ủ mọi qui định và điều cần hiểu ngộ chính là lòng khao khát này – tr. 84.

Cái được làm sống lại không phải là cái sinh động, cái mới; đó chỉ là ký ức, một thứ đã chết, và anh không thể thổi sự sống vào trong cái đã chết. Sống lại và sống trong ký ức chỉ là sự nô lệ của sự tự kích thích, và một cái tâm mà lệ thuộc vào sự kích thích, dù ý thức hay không ý thức, thì chắc chắn sẽ cùn nhụt và trở thành vô cảm. Làm sống lại chỉ là kéo dài thêm sự thất vọng. Quay về quá khứ đã chết trong cơn khủng hoảng đang xảy ra là đi tìm một khuôn mẫu để sống, điều này chính là sự hủy hoại – tr.89.

“Một cuộc sống hội nhập và hành động chính là sự giáo dục. Sự hội nhập không xảy ra bằng cách tự ghép mình vào một khuôn mẫu, dù đó là khuôn mẫu của chính mình hay của người khác. Sự hội nhập xảy ra khi ta thấu hiểu nhiều loại ảnh hưởng tác động lên tâm; khi có ý thức về chúng mà không bị chúng trói buộc. Cha mẹ và xã hội thường tác động lên trẻ con bằng sự gợi ý, bằng những mong ước cũng như cưỡng bách tế nhị không nói hẳn ra lời, bằng cách lặp đi lặp lại các niềm tin và giáo điều. Giáo dục là giúp trẻ con ý thức về tất cả những ảnh hưởng này với tất cả tác động nội tại và tâm lý của chúng, giúp trẻ con hiểu ngộ mọi cách thức làm con người bị thẩm quyền chi phối, giúp trẻ con không bị ràng buộc trong mạng lưới xã hội.

Giáo dục không chỉ là truyền đạt cho một thanh niên những cách kiếm được một nghề, mà giúp cho người đó tự phát hiện ra mình yêu mến những gì; lòng yêu thương này không thể có nếu người thanh niên chỉ đi tìm sự thành công, tiếng tăm hay quyền lực. Phải giúp trẻ con hiểu biết, đó mới là sự giáo dục.

Tự biết mình chính là giáo dục. Trong giáo dục không có thầy giáo lẫn điều được dạy dỗ, chỉ có sự học vấn; nhà giáo dục cũng như học trò, cả hai đều là sự học vấn. Sự tự do không có chỗ bắt đầu lẫn chấm dứt, vô thủy vô chung; hiểu như thế chính là giáo dục.”

(tr. 111).

An ủi là một việc, sự thật là một việc khác; cái này dẫn đi xa khỏi cái kia. Nếu bạn đi tìm sự an ủi, bạn có thể thấy nó trong những lời giải thích, trong một thứ thuốc ngủ hay trong một niềm tin; nhưng nó chỉ tạm thời chốc lát, rồi không sớm thì muộn bạn lại bắt đầu. Liệu đi tìm như thế, bạn được an ủi gì chăng? – tr. 132.

Nếu nguyên nhân và hệ quả cứng đờ thì tương lai đã bị quy định sẵn rồi; và nếu thế thì con người không có tự do, thì con người đã bị buộc chặt trong một khe rãnh đã bị quy định sẵn – tr. 135.

Nếu nhảy đến chụp một kết luận và bắt đầu suy tư từ kết luận đó, điều này sẽ ngăn cản sự hiểu ngộ và mọi phát hiện khác – tr. 138.

Hành động vì lòng yêu thương là vô sở cầu, tất cả mọi hành động khác thì có – tr. 139.

Tâm của chúng ta đã được tận tình khuyên bảo là hãy lấp đầy trái tim bằng những điều của trí óc… thế nên trái tim bị khoét rỗng và trí năng thì ngày càng thêm xảo quyệt – tr. 181.

Xã hội có lành mạnh không để mỗi người nên trở về với nó? Hay là chính xã hội thúc đẩy thêm làm cho mỗi người hết lành mạnh? Dĩ nhiên là cái không lành mạnh phải được làm sao để trở thành lành mạnh, điều đó khỏi nói; nhưng tại sao cá thể phải tự điều chỉnh mình cho hợp với một xã hội không lành mạnh? – tr. 191.

“Có một sự khác biệt khổng lồ giữa học hỏi và được dạy dỗ. Học hỏi thì đi xuyên suốt cuộc đời, còn được dạy dỗ thì chỉ vài giờ hay vài năm – và sau đó bạn sẽ lặp lại những gì được dạy cho suốt cả cuộc đời. Những gì bạn được dạy sớm trở thành tro tàn mà cuộc đời lại là một cái gì sinh động, nên cuộc đời trở thành chiến trường của những nỗ lực vô vọng. Các bạn bị ném ra ngoài đời mà không có được cái thoải mái hay ung dung để thấu hiểu nó; trước khi bạn biết điều gì về cuộc đời thì bạn đã nằm trọn trong đó mất rồi, đã lập gia đì
nh, đã có nghề nghiệp, đã nằm trong tiếng la hét không chút thương tiếc của xã hội rồi. Ta phải học về cuộc đời từ thời còn non trẻ, không phải trong giai đoạn cuối; khi ta đã lớn lên rồi thì hầu như quá muộn.

Bạn không biết cuộc đời là gì sao? Nó bắt đầu từ lúc bạn vừa sinh ra cho đến lúc bạn chết và có lẽ sau đó nữa. Cuộc đời là một tổng thể to lớn, phức tạp; nó giống như một căn nhà mà trong đó mọi sự đều xảy ra tức khắc. Bạn yêu ghét; bạn tham lam thèm muốn, đồng thời bạn lại thấy mình không nên thế. Bạn có nhiều ước vọng và cũng có thành công hay thất bại; chạy theo nó vì lo âu, sợ hãi và lòng nhẫn tâm; và không sớm thì muộn bạn sẽ có cảm giác tất cả chỉ là phù phiếm… Đó là cái mà ta gọi là cuộc đời: triền miên tranh chấp và phiền não, thỉnh thoảng có một chút niềm vui.”

( tr. 227 – 228).

Lòng yêu thương hàm ý rằng, kẻ được yêu thương phải được tự do hoàn toàn để lớn lên với tràn trề nội tâm của nó, phải là một cái gì to lớn hơn một cỗ máy của xã hội. Lòng yêu thương không thúc ép, dù thúc ép công khai hay bằng một sự đe dọa tinh tế nào đó như trách nhiệm và bổn phận. Nơi nào có sự thúc ép hay sử dụng quyền hành, nơi đó không có lòng yêu thương – tr. 231.

Chúng ta trọng vọng nể nang những người có quyền, các người lãnh đạo, vì trong bản thân chúng ta cũng có sự thèm khát quyền lực và địa vị, cũng có cái ham muốn được điều khiển và phán truyền – tr. 272.

Nếu ông nhận thức được con đường mình đã đi là sai – không bằng cách so sánh với một cái gì khác, không vì đánh giá hay do thất vọng, cũng không phải vì đạo đức xã hội phê phán, mà vì tự nó là sai – thì bản thân sự nhận thức đó đã là ý thức về cái đích thực. Ông không cần phải theo cái đúng mà chính cái đúng giải thoát ông ra khỏi cái sai – tr. 274.

“Muốn tìm chân lý hay Thượng đế ta không được phép có lòng tin lẫn không có lòng tin. Người tin cũng như người không tin, cả hai đều không tìm ra chân lý, vì tư tưởng của họ đã bị định hình bởi sự giáo dục, bởi môi trường xung quanh, bởi nền văn hóa và bởi chính niềm hy vọng cũng như sự lo âu, bởi niềm vui thích lẫn phiền não của họ. Một tâm thức mà không giải thoát khỏi những ảnh hưởng qui định lên mình thì không bao giờ tìm được chân lý, dù cho nó rất muốn.

Một tâm thức lo âu, ham muốn, thích chiếm hữu, làm sao có thể phát hiện được một cái gì nằm cao hơn hó? Nó chỉ tìm thấy những gì do bản thân nó chiếu hiện ra, chỉ tìm thấy những hình ảnh, niềm tin và những kết luận mà trong đó nó bị giam cầm. Muốn tìm kiếm chân lý, điều gì là sai trái, tâm phải được tự do. Tìm kiếm Thượng đế mà chưa biết bản thân mình thật là một điều vô nghĩa. Tìm kiếm với một dụng tâm là không tìm kiếm gì cả.

Nếu có dụng tâm trong lúc tìm kiếm thì mục đích của sự tìm kiếm là điều đã biết. Khi đau khổ, ông kiếm hạnh phúc; khi đó thì ông đã ngưng sự tìm kiếm rồi vì ông nghĩ mình đã biết thế nào là hạnh phúc.

…Khi tâm không dụng công, khi nó tự do, không bị thúc đẩy bởi một sự ham muốn nào, khi nó hoàn toàn tĩnh lặng, thì lúc đó có chân lý. Ông không cần tìm kiếm nó; ông không thể theo đuổi nó, không thể chào mời nó. Nó tự tới.”

( tr. 275 – 276).


(Nguyễn Tường Bách dịch, NXB Phụ nữ, 2009)

4 nhận xét:


  1. Diệu Thủy at 10/07/2012 01:47 pm comment

    Tâm của chúng ta đã được tận tình khuyên bảo là hãy lấp đầy trái tim bằng những điều của trí óc… thế nên trái tim bị khoét rỗng và trí năng thì ngày càng thêm xảo quyệt – tr. 181. m rất thích đoạn này CN vui nhé VP

    Trả lờiXóa

  2. gia at 12/25/2012 08:15 pm comment

    bai viet va tua bai hay co y nghia sau sac trong cuoc song . moi con nguoi ai ai cung biet giua xau va tot , giua dep va khong dep , giua hien va du .v....v.... trong cuoc song thi luon luon co su mau thuan lan nhau . ma cuoc doi cua moi con nguoi can trai nghiem ,can nghiem chung ,de doi dien voi cuoc doi ,do la cach song cua tung con nguoi trong xa hoi .chuc ban vui ve thanh cong

    Trả lờiXóa
  3. Điều này được nói đến rất nhiều từ bao lâu nay, nghe thật đơn giản, nhưng tại sao tôi vẫn cứ chẳng thể "như thế" được?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Đời người là một hành trình, cứ đi sẽ đến bạn à...

      Xóa

Nhà giả kim – Paulo Coelho

Nghề bán kem được coi trọng hơn là chăn cừu… Nói cho cùng con người coi việc kẻ khác đánh giá anh bán kem hay cậu chăn cừu quan trọng hơn là...