Thứ Bảy, 20 tháng 8, 2016

Trên kệ sách (3)


Madam Nhu Trần Lệ Xuân - Quyền lực Bà Rồng (Monique Brinson  Demery, Mai Sơn dịch, NXB Hội nhà văn & Phương Nam Book, 2016)

Viết theo kiểu hồi kí về một nhân vật chính trị nhưng cách viết cũng như phương thức tiếp cận của tác giả gây cho tôi cảm giác mình đang được đọc một tiểu thuyết văn học. Tôi theo dõi suốt mấy kì trên vnexpress nhưng một lần nữa, tôi vẫn không cởi bỏ được sự thận trọng dành cho những cuốn sách phi hư cấu do người ta tự viết về mình hay được người khác viết về. Thế nên nếu không phải vì được tặng thì khả năng là tôi chẳng bao giờ đọc trọn vẹn tác phẩm này.

Những chương đầu hấp dẫn với tôi hơn. Càng về sau thì những chi tiết càng trở nên mập mờ khó hiểu. Có lẽ đó là bóng đen lịch sử mà ở góc độ tác giả, viết về bà Nhu thông qua những cuộc điện đàm với chính bà, cuốn nhật kí riêng tư của bà Nhu cũng như những tư liệu của những nhân vật liên quan, mà sự rõ ràng trắng đen là bất khả. Có cảm giác cuốn sách được bọc trong một lớp màng an toàn. Nhiệm vụ của nó không phải là truy tầm sự thật lịch sử mà dường như mang tính cá nhân nhiều hơn: tác giả cất giọng nói của riêng mình, một giọng nói phụ nữ - nghĩa là hàm chứa trong đó sự dịu dàng, sự cảm thông, về một nhân vật khét tiếng trong lịch sử miền Nam Việt Nam: Madam Nhu Trần Lệ Xuân.

Ngoài ra, còn một sự thật đáng xấu hổ khác là tôi không mấy rành rọt về lịch sử của chính quốc gia mình, ngoài những cột mốc và sự kiện nhất định – những cuộc chiến tranh, những trận đánh. Một cách tổng quát, có thể nói thêm như vậy, từ thời còn đi học (mà giờ đây tôi cũng chẳng thể nhớ hết nổi). Sâu xa vào từng ngóc ngách của mỗi sự kiện hay mỗi nhân vật lịch sử thì sự hiểu biết của tôi càng bập bõm. Với chế độ Ngô Đình Diệm, với những nhân vật trọng yếu của nó: Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân cũng thế. Chính cái khoảng trống đó cũng khiến cho việc đọc hiểu những trang viết, với những sự kiện và con người được nhắc đến, với tôi càng chẳng dễ dàng chút nào.

Điều tôi có thể tạm rút ra là, với cuốn sách này, cho phép tôi cảm nhận Ngô Đình Diệm vẫn là một người yêu nước. Quan điểm và đường lối chính trị của ông ta chỉ là khác với những nhà cầm quyền cách mạng – có thể hiểu đơn giản như vậy. Dĩ nhiên, chế độ họ Ngô hàm chứa trong nó những sai lầm – sự tập trung quyền lực vào một gia đình, chẳng hạn. Chế độ đó làm xuất hiện cũng cuộc bạo động, đảo chính nhưng ở phía ngược lại, tôi lại cảm nhận được tinh thần tự do của miền Nam Việt Nam giai đoạn đó – sự đối kháng diễn ra công khai và người dân dường như không khiếp sợ điều gì.

Cuối cùng, thật kỳ lạ, có một nỗi hoài buồn khi tôi những dòng viết về cuộc đời bà Nhu hay cũng chính là số phận gia tộc bà. Những con người đi từ tột đỉnh quyền quý đến sự suy vong, với những bi kịch tiếp nối bi kịch. Như một câu được trích trong cuốn sách, là lời của chính chị gái bà Nhu: “Bạn càng kể lể về những vinh quang của quá khứ, cái kết cục càng trở nên kinh khủng.” Những cuộc đời ấy rồi cũng phải khép lại, dù công tội ra sao…

Giấc mơ Mỹ (An Lâm, NXB Văn hóa – Văn nghệ, 2016)

Giữa một rừng văn chương về cơ bản là khai phá nỗi buồn của con người, tập truyện ngắn này sáng lên như một cuốn sách self-help (dĩ nhiên không mang quá tinh thần “cải tiến con người” như thể loại sách này). Nó khiến tôi nghĩ tác giả hẳn phải là người thành công trong cuộc sống, ít nhất ở nghĩa là một người có lối tư duy tích cực và một đời sống lành mạnh - lành mạnh trong đời sống riêng cũng như được thụ hưởng sự lành mạnh ở môi trường sống xung quanh. 

Thứ Bảy, 13 tháng 8, 2016

Thấm hiểu


Một vài thứ đã đổi thay, rất nhanh.

Khi tôi còn lởn vởn suy nghĩ mình sẽ ở trong nhóm về Q thì (thực chất kế hoạch đó đã bị hoãn lại, như bây giờ tôi biết), một sự ra đi khác, đột ngột, khiến tôi trong thoáng chốc rơi vào cảm giác về một sự sụp đổ. Tôi không nghĩ mình có thể có thứ cảm xúc đó. Ý tôi là, có những người bạn không thực sự nhận thức ý nghĩa quan trọng của họ, cho đến khi họ ra đi. 

Cũng có thể, vào khoảnh khắc đó, cái tin N nói với tôi, với âm lượng rù rì như tiếng một con muỗi, khiến tôi nghĩ đến ba chữ “bị sa thải”. Buổi sáng đó, chị còn họp với mấy bạn mới; khi kết thúc cuộc họp, chị vẫn nhắn: “Tuần sau sẽ có một buổi như thế này nữa.”

Đó có thể là lý do cho sự xúc động.

Nếu tôi là chị ấy, tôi sẽ cảm thấy như thế nào. Sẽ là một nỗi buồn kinh khủng, nếu là với tôi. Nhưng với chị ấy, đó là điều tôi không bao giờ biết. Bởi vì, chị, trong những ngày tiếp theo, kể cả trong buổi tiệc chia tay, vẫn còn mãi sự vui vẻ thường thấy.

Đó là sếp của tôi. 

Một sự luân chuyển tạm thời. Mà đằng sau đó, có lẽ là một án phạt. Cho một sự cố gây ra bởi sự sơ suất của một nhân viên thuộc tổ khác. Chẳng ai có thể ngờ sự sơ suất ấy dẫn đến những hậu quả tồi tệ mà giờ đây mỗi ngày ở công ty trở nên dài đằng đẵng. Và bạn thậm chí có cảm giác như đống lộn xộn này chẳng bao giờ có thể vãn hồi…

Ở nơi chị ấy ngồi, cùng lúc, thay bởi một người khác. Tôi biết cái tinh thần làm việc quyết liệt – mà chính đám nhân viên chúng tôi đôi khi thấy ngán ngại: rằng chị ôm vào tổ và cá nhân mình mọi trách nhiệm, đã đi theo cùng chị ấy. Người ta hẳn có lý do cho sự điều động nhân sự của mình. Nhưng nếu chị ấy ở đây, cái niềm tin rằng mọi thứ rồi sẽ lại đâu vào đấy ở trong tôi lớn hơn. Ít ra là lớn hơn bây giờ. 

Tôi không biết chị ấy có quay về với chúng tôi. Đó là việc của mấy tháng sau này. Tôi cảm thấy buồn. Và cùng với nỗi buồn ấy, tôi càng thấm hiểu, mỗi ngày một nhiều hơn, về nơi tôi đang làm việc.

Bạn có thể ra đi bất cứ lúc nào.

Chủ Nhật, 24 tháng 7, 2016

Tình yêu của chúng ta (3)

4. 

“Này Y, em lấy anh đi!” 

C, sau năm tháng nhìn Y héo mòn trong cửa hàng tạp hóa của cha mẹ cô, đề nghị cô lấy anh. Họ từng hẹn hò ăn tối với nhau vài lần, trong những dịp Y thoát được sự kiểm soát của ông bố hà khắc. Chưa thể gọi đó là tình yêu. Nhưng Y đã ba mươi tuổi và ở hầu khắp nơi trên đất nước này, phụ nữ ba mươi tuổi, chưa chồng, là đã quá già. 

Bố mẹ Y phản đối khi C đưa bố mẹ anh đến thưa chuyện. Họ cho rằng như thế là quá vội vàng. Họ có một cô con gái đã ly dị chồng và không muốn có thêm một cô con gái ly dị chồng. Một là quá đủ. Y van nài. Nhưng không là không. 

C buộc phải hủy tiệc cưới tại nhà hàng. Anh tiếc số tiền cọc, sự từ chối thẳng thừng của gia đình cô cũng khiến anh choáng váng và anh trút cả lên cô. “Nếu nó không thể đợi để được lấy mày, nó không phải là người dành cho mày”, bố Y nói, “Và chuyện cưới xin không chỉ là chuyện của hai đứa mày, nó là chuyện của hai gia đình”. Ông nhìn cô con gái út đe nẹt. Y hiểu bố cô có lý do để lo lắng nhưng cô mong muốn thoát khỏi bốn bức tường gia đình. “Cái cửa hàng tạp hóa quanh năm bốc mùi nhựa này đang giết mình”, ý nghĩ đó đeo đẳng Y và cô bám víu vào lời đề nghị của C như một lối thoát. “Nhưng giờ thì hết rồi”, cô tuyệt vọng và càng tuyệt vọng khi nhìn về quá khứ, cánh cửa cuộc sống dường như cứ đóng chặt trước cô vĩnh viễn. C đã tuyên bố không muốn gặp Y một thời gian. Một thời gian là bao lâu, cô hỏi và anh lạnh lùng quay đi. 

Y nghĩ đến việc tự tử. 

Cô nhắn tin cho bốn người chị gái, cùng một nội dung: “Em chẳng còn gì. Em quá mệt mỏi. Có lẽ cuộc sống không phải thứ dành cho em”. Trong lúc đi gom một lượng lớn thuốc ngủ từ những hiệu thuốc khác nhau, Y đợi điện thoại rung lên, cô nghĩ nó sẽ rung lên nhưng nó lại im lặng cả ngày dài. Y sũng trong nước mắt nhưng chẳng bao giờ cô đụng đến những viên thuốc ngủ. 

Một ý niệm khác về hạnh phúc – Marc Levy

Kỷ niệm thật kỳ quặc… Có những người nuôi dưỡng kỷ niệm như thể có sợi dây níu giữ chúng tồn tại giúp họ tránh xa cái chết; những người khác lại xóa bỏ chúng để quãng thời gian còn lại tươi sáng hơn – tr. 10.

Những thứ xưa cũ đều mang trong mình một câu chuyện – tr. 79.

Khi dứt bỏ mọi quan hệ và quay lưng lại với quá khứ, ta đang lãng quên chính bản thân mình – tr. 91.

Không thể sống cùng một người chỉ vì anh ấy tốt bụng, mà bởi anh ấy khiến ta rung động, khiến ta cười, bởi anh ấy thúc đẩy chứ không níu giữ ta, bởi ta nhớ anh ấy ngay cả khi anh ấy ở phòng bên cạnh, bởi sự im lặng của anh ấy cũng có ý nghĩa như lời nói, bởi anh ấy yêu những thói xấu của ta cũng nhiều như yêu những đức tính tốt của ta, bởi khi chìm vào giấc ngủ ban đêm ta sợ cái chết, điều duy nhất khiến ta yên lòng là ánh mắt anh ấy, bàn tay ấm áp của anh ấy. Đó là lý do để xây dựng cuộc sống với một ai đó, và nếu người đó tốt bụng thì càng tốt, đó là một điểm cộng, nhưng chỉ là một điểm cộng mà thôi – tr. 106-107.

Cuối cùng thì chúng ta sẽ luôn đến một nơi nào đó – tr. 109.

Thật điên rồ khi ta nói với người mình yêu thương biết bao điều vô nghĩa, và còn điên rồ hơn thế khi ta chẳng nói gì – tr. 283.

(Phạm Thị Minh Hằng dịch, NXB Hội nhà văn & Nhã Nam, 2015)

Chủ Nhật, 17 tháng 7, 2016

Chuyện là thế đấy


Người mới có lẽ sẽ bắt đầu từ tuần sau. Hai hay ba người. Rồi sau đó, một nhóm nhỏ sẽ tách về Q. Chuyện này nói khá lâu rồi, từ dạo tôi mới bước chân vào làm. Khi đó, một nhóm nhỏ đã tách về S. Họ tuyển thêm người để chia thành những vệ tinh. Dĩ nhiên, bạn không biết điều đó khi được tuyển vào. Sự sắp xếp diễn ra từ trước và nếu bạn không tự nguyện, đương nhiên bạn sẽ chịu sự phân công (hoặc nghỉ việc, nếu bạn chả theo trường phái nào). 

Tôi không biết liệu tôi có ở trong nhóm người lần này, về Q. Có nhiều chi tiết cho thấy tôi thích hợp (khi so sánh với cái không thích hợp, tỷ lệ là 2-1, kiểu vậy). Một chút ích kỷ khi tôi so sánh giữa việc đi và ở, cái nào có lợi hơn cho mình (tôi chẳng mấy tin vào mấy cái lời màu mè của sếp, mặc dù xét tổng thể, tôi tin tưởng chị hơn tất cả - tôi đã trải mấy đời sếp, và thế là có đủ người để đưa lên bàn cân, nếu cần phải làm thế). Vấn đề là tôi không có câu trả lời. Lợi hại gắn liền nhau. Vả lại, làm sao có thể dự phóng tương lai khi bạn là kẻ “ất ơ” với kế hoạch, với mục tiêu, với tham vọng và với cả giác quan thứ sáu?!

Những người mới còn chưa bắt đầu. 

Có một người cũ đã ra đi, cách đây khoảng hai tuần. Một cái gì đó bất ngờ. Cô gái đó, vui vẻ và nhanh nhẹn – tôi phải ao ước mình có cái vui vẻ và dạn dĩ đó. Và cực hợp rơ với sếp. Thế rồi kể cả như vậy thì người ta vẫn cứ nghỉ việc. Cô ấy ra đi đúng vào lúc cao trào, sau một trận ốm, cả núi công việc đang cần cô ấy, còn chúng tôi thì cần thêm người. Tôi có một chút hốt hoảng. Nhưng, “chuyện gì mà tôi không biết má” – phải chăng đó là tuyên ngôn chung của giới văn phòng? Kỳ quặc là tôi và họ, cùng hít thở cái bầu không khí ấy, giữa những con người đó, giữa bộn bề công việc đó, họ biết mọi thứ kể cả trong giai đoạn thai nghén, tôi thì luôn như thể từ trên trời rơi xuống. 

Chúng tôi cũng có thêm một cấp trên. Đây có phải là căn bệnh của mấy tập đoàn, hay bởi quy mô công việc cần phải thế: người ta ngày càng làm dày những cấp bậc, những chức danh (hồi xa lắc, khi còn làm ở A, gặp lại bạn cũ, tôi phải vẽ cả một sơ đồ dài ngoằng để cuối cùng mới chỉ ra được cái vị trí tôi đang làm – với cái dự báo huênh hoang là chẳng mấy chốc thì một phòng ban sẽ toàn sếp là sếp, nhân viên thực sự - người trực tiếp làm việc theo chỉ đạo chỉ còn lèo tèo một, hai người – khi đó chúng tôi sẽ trở nên quý hiếm đến độ sếp có thể cho nghỉ việc ngay còn chúng tôi mới là tầng lớp không thể thay thế ^ . ^). 

Cấp trên của cấp trên là một người còn khá trẻ. Thế nên có vẻ trong cái khoảng thời gian đầu này, cậu ta hẵng còn loay hoay tìm vị trí cho mình. Cậu ta sẽ làm gì? Đó là việc hầu hết chúng tôi chưa biết và cũng chẳng có thời gian để bận tâm. Hầu hết thời gian làm việc trong ngày, chúng tôi quên mất sự có mặt của vị cấp trên của cấp trên, ngoại trừ cái nóng hầm hập cậu ta mang đến. Cậu ta sợ lạnh. Trong cái góc của mình, cậu ta tắt máy lạnh hoặc điều chỉnh nhiệt độ lên 29, 30 độ C. Văn phòng chật hẹp đến nỗi cấp trên của cấp trên chưa có nổi phòng riêng.

Tôi đã làm việc ở đây đến tháng thứ tám. Và vẫn không biết ngày mai mình sẽ ở đâu. Chuyện là thế đấy. 

“Nếu gột rửa hết những gì xót xa
Chúng ta sẽ đi đâu trong những buổi chiều tà…?”

…

“đôi lúc ngại một cơn mưa hay một ngày nhiều gió
Chỉ vì biết sẽ phải tự mình che chở
Dù có lạnh hay không...”
(Thơ Nguyễn Phong Việt)

Thứ Bảy, 25 tháng 6, 2016

PC bị lỗi

Rồi, PC bị lỗi mất quyền admin. Tôi đoán vậy, từ mấy dòng thông báo bằng tiếng Anh. Tôi không mấy hiểu loại lỗi này. Chỉ biết giờ đây Windows mỗi lần khởi động là xóa sạch dữ liệu của lần khởi động trước, hệt như một người bị mất trí nhớ ngắn hạn. Lần đầu tôi thậm chí hơi thích. Vì cái PC ì ạch bỗng có vẻ chạy trơn tru hơn. Mặc dù mấy cái dữ liệu ở ổ C mất sạch. Một lô hình phong cảnh hoa hòe các thứ, những bản nhạc chưa kịp lưu về ổ đĩa D và linh tinh nhiều thứ khác. Lạy trời là chẳng bao giờ tôi khám phá ra, trong những thứ bị mất sạch ấy, có thứ rất quan trọng với mình. Từ lần khởi động thứ hai thì tôi hết thích. Quá bất tiện khi không có gì trong bộ nhớ. Mọi thứ luôn phải bắt đầu lại từ đầu.

Tháng sáu ngập ngụa trong công việc. Một sự bất mãn ngầm diễn ra khi người ta làm rất nhiều mà vẫn bị quy là không hiệu quả. Tôi ngồi thống kê số giờ làm sau giờ làm việc của các thành viên trong tổ, một tháng tính 22 ngày công chuẩn, nhưng số lượng ngày làm việc thực tế trung bình là 25, có người lên tới 29 ngày. Đó là chưa tính thứ bảy, chủ nhật.

Dĩ nhiên, không phải lúc nào công việc cũng rơi vào điểm cao trào. Như sếp giải thích. Nhưng một thực tế nhìn thấy được là cái nhúm người nhỏ bé như chúng tôi quá tải. Một nhúm người nhỏ bé phục vụ cho một lượng lớn người, bên trong, bên ngoài. Và dễ dàng bị đánh giá là chậm chạp, bất chấp việc mỗi người dường như đã vắt kiệt sức mình.

Một cuộc họp nhanh. Và sếp thông qua việc tuyển thêm người, với lời cảnh báo, miếng bánh vốn nhỏ, nay sẽ càng bị chia phần.

Tôi biết rằng chẳng cần đợi cái chu trình hai năm để sự ngán ngẩm len vào tâm hồn mình. Người ta khó mà yêu được đời sống văn phòng, nơi mà bạn chẳng sớm thì muộn nhận ra những sự thật đắng nghét đằng sau vẻ nhàn nhãn, vui vẻ, sạch sẽ. 

Đôi lúc tôi cảm thấy mình có thể có được tình bạn. Nhưng thường hơn, cảm giác trong tôi, bạn biết là bạn không thể kết bạn với đồng nghiệp của mình. Những mối quan hệ kiểu chính trị. Sự hòa thuận chỉ là lớp băng trên bề mặt. 

Tôi có thể là cái PC bị lỗi, liên tục bắt đầu lại từ đầu? Là mười năm trước, câu trả lời sẽ khác với bây giờ. Tất nhiên. 

…

Niềm vui trong ngày: trái cây ưa thích vào mùa hè và bạn tặng cho bộ sách. 1Q84. Cuối cùng thì cũng đã về với mình, cả ba.


Thứ Bảy, 28 tháng 5, 2016

Trên kệ sách (2)



Chinatown (Thuận, NXB Văn học & Nhã Nam, 2014)

Cả cuốn sách hầu như không xuống dòng, ngoài những đoạn truyện do nhân vật nữ viết được in  bởi những dòng nghiêng. Chinatown tạo ngay cho tôi một cảm giác kỳ lạ, hơi giống với cảm giác khi tôi bắt đầu đọc Tình ơi là tình của Jelinek hay gần đây hơn, Những ngã tư những cột đèn của Trần Dần. Có lẽ Thuận là một nhà văn thích sự phá cách và hẳn có khuynh hướng làm mới mình qua mỗi tác phẩm. Nhận xét này có thể là vội vàng khi tôi chưa đọc những cuốn sách khác của cô. Nhưng tôi linh cảm rằng người ta khó mà viết đi viết lại theo cùng một cách như thế. Và họ sẽ thuộc về những người viết không (không muốn/không thể) duy trì một phong cách. Họ thích thử thách và có khả năng đưa người đọc đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác; sẽ có thể có nhiều độc giả, những nhà văn thông minh ấy, nhưng không hẳn là sẽ có những độc giả trung thành (lại nhận xét vội vàng quá chăng?). 

Trở lại với bản thân cuốn sách này, tôi mua trong khi cố gắng đọc nhiều tác giả Việt Nam hơn, ý tôi là những tác giả đương đại, những người có thể viết về những thứ gần với cuộc sống bây giờ. Có lẽ là một tín hiệu vui khi bước chân vào nhà sách và bạn thấy mấy cái kệ dành cho tác giả Việt đã được trưng bày khá “hoành tráng” và bắt mắt, có lẽ không kém kệ sách của tác giả Trung Quốc là mấy. Tuy nhiên để chọn một cuốn sách đem về lại không dễ chút nào. Tôi đã trở nên già quá chăng? Có lẽ chẳng có lúc nào tôi thấy mình già như vậy khi đứng trước những cuốn sách Việt bán chạy nhất nước (lại lan man rồi...).

Chinatown bắt đầu với một chuyến tàu điện ngầm và khi kết thúc, cũng vẫn là chuyến tàu điện ngầm đó. Giống như một hành trình không có điểm kết thúc và có lẽ vì vậy, nó hợp với cách nhà văn chọn để kể. Không theo một trật tự thông thường – điều rất có thể biến câu chuyện thành một bi kịch sến súa, hiện tại và ký ức cứ thế tuôn trào, sít sao, đuổi bắt nhau – một màn độc thoại nội tâm liên tục, liên tục tạo thành một nhịp điệu nhanh và bình tĩnh lạ thường. Không có chỗ để người đọc xen vào những lâm li cảm động của chính mình. Mà người ta có lẽ cũng sẽ không cảm động trước một con người  - nhân vật nữ chính, người dường như bình tĩnh khi đối mặt với mọi biến cố đời mình (người đời cần những bi kịch gào thét để có cơ hội bày tỏ sự nhân từ). Nhưng dư âm đọng lại đâu đó, bởi cái hành trình không có hồi kết đó, những chuyến tàu điện ngầm cứ thế tiếp diễn và người ta gần như phỏng đoán rằng cuộc sống của cô và con trai sẽ kéo dài như thế mãi mãi, trong những hồi tưởng xa xăm về quá khứ và sự vắng bóng tình yêu – cái người đã ám ảnh toàn bộ thế giới tâm hồn của cả hai mẹ con ở thực tại…

Tôi cũng ghi nhớ ở Chinatown là thi thoảng nó lại đem đến cho tôi chút cảm giác mờ ám của trinh thám, chút giễu nhại hài hước mà thường bắt gặp ở nhà văn nam hơn nhà văn nữ và vài nét chấm phá về cuộc sống của người Hoa ở Sài Gòn. Họ cũng là những người sống trong tâm thế xa lạ ở một đất nước không phải quê hương. Và nó cũng khó khăn cho họ hơn là ta có thể hình dung…

Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng (Nguyễn Nhật Ánh, NXB Trẻ, 2016)

From The Day with Love

Từ ngày 7.7 đến nay, tôi bán được 24 cuốn sách. Một con số cụ thể nhưng vô cùng trừu tượng. Tất cả những người mua đều là người que...