Cái Tết quá nhanh

Cái Tết dường như đến quá nhanh… Tôi thấy mình chẳng kịp làm gì. 

Có lẽ mấy năm đã quen với cái Tết sẽ diễn ra từ giữa tháng 02 trở đi nên năm nay tháng 01 chưa qua, giao thừa đã gõ cửa, cảm giác có chút đường đột. 

Tôi dự tính phải làm vài thứ cho mình. Cần phải thay gọng kính mới (mà có khi phải đổi cả cặp kính nếu chẳng may không có cái gọng nào vừa với tròng cũ – sẽ phải móc thêm hầu bao và tôi còn tiếc đứt ruột cái giá phải trả cho cái tròng cũ được quảng cáo xuất xứ từ Nhật, loại chỉ rẻ hơn cái đắt nhất – có lẽ của Ý, nếu tôi nhớ không nhầm). Cần phải mua một cái đồng hồ đeo tay. Sẽ chọn hàng chính hãng, sau mấy chục năm đeo toàn hàng dỏm, hị hị… Cần phải đến nha sĩ để tổng vệ sinh răng miệng. Bao lâu rồi ta không đi? Lần gần nhất khám sức khỏe tổng quát, nha sĩ bảo không có gì nghiêm trọng nhưng có những vết thương nhỏ, li ti, li ti… nghe thi vị như đang nói về mấy vết thương lòng. Miệng đang bận ngoác dưới ánh đèn soi, không thì hẳn tôi không ngăn được mình cười ha hả. 

Tôi còn muốn mua một cái một cái Ipad và một cái máy chụp hình. Đây là kiểu ham mê cũ. Thi thoảng tôi vẫn để mình bị cuốn vào những thứ như thế, những thứ không chắc cần thiết nhưng vì một lý do nào đó, không hoàn toàn dứt khỏi tâm trí. Chúng ở đó, dưới lớp băng kìm nén. Tôi quá quen với điều này, thành ra hầu như chẳng gặp rắc rối gì với chúng. Nghĩa là, bạn hãy hình dung, thứ có thể khiến ta phát cuồng cũng có thể đồng thời là thứ ta hoàn toàn dửng dưng.

Đà Lạt chỉ còn là quá khứ

Chưa có năm nào giáng sinh ở Sài Gòn nóng như năm rồi. Kể cả cái năm khô hạn đến mức thành phố phải cúp điện định kỳ mỗi tuần, có nơi một lần, có nơi hai lần… Cái năm mà hẳn tôi đã từng nói vui, rằng giờ đây tôi nhận ra tình yêu của đời mình là cái máy lạnh hay cái tủ lạnh…

Thời tiết cứ mỗi lúc một trở nên bất ổn. Mưa vẫn có thể rơi vào tháng 12, tháng 1 và xứ nhiệt đới, ở đâu đó từ lâu đã có tuyết rơi…

Tôi có dịp đến Đà Lạt vào khoảng giữa tháng 12. Một chuyến du lịch ngắn ngày gắn mác teambuilding. Một năm có vài chuyến, tôi vắng mặt hầu hết. 

Vui vì được trở lại Đà Lạt. Hơn hai mươi năm. Hồi đó tôi chỉ là một bé gái. Giờ đây tôi đã bước qua tuổi ba mươi. Một khoảng thời gian thật là dài để gặp lại cái từng có trong tuổi thơ mình...

Đà Lạt bây giờ xô bồ hơn. Khách sạn, nhà nghỉ nối liền nhau. Hàng ăn mọc như nấm. Khách du lịch lẫn với dân địa phương, chẳng thể nào nhận ra, giữa người và người. 

Và Đạt Lạt, trong tôi, như phút chốc trở thành một thành phố xa lạ. Thành phố với mớ kiến trúc hạ tầng ngổn ngang, với những náo nhiệt trên hè phố, trong chợ đêm, trong những bán buôn thuần túy đã mất đi nét trong trẻo, nên thơ, an tĩnh của một vùng thung lũng tôi từng biết. Đà Lạt hôm nay cũng như Vũng Tàu, cũng tiệm cận với Nha Trang, cũng hệt như Ninh Thuận... Trong cách thức mà người ta nhào nặn lên cái gọi là du lịch, nơi nào rồi cũng trở nên giống nhau, nơi nào rồi cũng mất dần đi cái mà buổi ban sơ chỉ thuộc về riêng mình…

Tôi không tìm lại được hương vị của ly sữa đậu nành nóng ngày xưa. Nó mất đi đâu đó trong dòng thời gian, như người ta đánh rơi trí nhớ của mình…

D nói với tôi, đại ý nếu ở Đà Lạt lâu hơn, sống như người dân địa phương, chị sẽ lại thấy Đà Lạt của những ngày yên tĩnh…

D sinh năm 1992 hay 1993, ở giữa chúng tôi, một cô gái với phẩm chất vô tư, nhiệt tình hiếm có… Bạn sẽ hiểu D là kiểu đồng nghiệp đáng mến, một thành viên lý tưởng của bất kỳ tập thể nào. Nhưng D nói với tôi, em không nghĩ em sẽ tiếp tục công việc ở đây sau một năm.

Danh sách những cuộc chia tay theo cách đó, theo cách người ta rời bỏ công việc của mình, sẽ còn nối dài, nối dài thêm nữa… Và bạn nhún vai, tốt thôi, cho cả mình.

…

Tôi ngủ suốt trên xe. Người ta nói đó cũng là một kiểu say. Cơn buồn ngủ cứ chực ập tới không thể nào chống đỡ  và tôi phó mặc cho việc bị nó nuốt trọn trong hầu hết thời gian. Duy khi chỉ còn vài tiếng về đến Sài Gòn, bầu trời nhá nhem tối, và tiếng hát văng vẳng trên xe, lúc này đây, bỗng những tâm hồn nghệ sĩ thức giấc, kể cả với người trùm kín chăn để ngăn mùi xăng xe hành hạ dạ dày; họ hát trong sự nhiệt tình cao nhất như thể tất cả những mong cầu trong chuyến đi là đây, là được hát cho đến vô tận, trong những náo nức bình phẩm, những hò hét, những tràng cười, những tranh giành và tiếng vỗ tay hoan hỉ.  

Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ, vào điểm duy nhất, đốm xanh kỳ lạ xa xa trên vách kính. Trong cái nhá nhem của buổi chiều muộn, lướt đi, lướt đi cùng thời gian, cho đến khi bóng tối dày đặc…

Đà Lạt chỉ còn là quá khứ.

Buồn hơn

Chúng tôi chuyển văn phòng lên tầng trên.

Một nơi đủ rộng cho tất cả nhưng lại chật hẹp hơn với mỗi cá nhân. 

Người ta bảo rằng chúng tôi đi đến đâu thì lộn xộn đến đấy. Có lẽ dơ bẩn cũng thuộc phạm trù của cái lộn xộn ấy.

Nói thế cũng không sai.

Khi sếp của tôi quay lại, cái ngày để nhận bàn giao công việc. Chị ấy nhận ra thứ mùi kinh khủng trong cái phòng khi đó còn ở dưới tầng trệt. Cái mùi hổ lốn, tập hợp của thức ăn thừa, thức ăn thiu, và rác rưởi, cả mùi mồ hôi đóng thành cặn dưới gầm bàn, trong mấy đôi vớ hay giày dép đi lại tại khu vực làm việc.

Chị ấy như thể phát hiện thứ mùi kinh tởm ấy và hỏi, liệu có thể sử dụng loại khử mùi nào cho cái phòng này, như loại khử mùi đậm hương xả của nhà vệ sinh, để các bạn đỡ ngột ngạt.

Vào khoảnh khắc đó, tôi bật cười.

Sau ba tháng, giữa những nhiễu loạn thông tin, nỗi lo sợ phập phồng, những hy vọng mong manh… Rồi chị ấy cũng trở về.

Và cái cảm giác mất mát trong tôi bỗng trở nên rõ ràng hơn.

Rằng chẳng có gì còn vẹn nguyên như cũ.

…

Người ta cũng chọn tôi cho vị trí Leader. Với thời gian thử thách kèm theo, dĩ nhiên, như thường thấy, khi giao cho bạn những công việc không thuộc vị trí của bạn, với miếng mỡ treo trước mắt. Làm thêm đi, và có thể miếng mỡ đó sẽ thuộc về bạn. 

Điều họ đếch quan tâm, rằng bạn có thèm vào cái miếng mỡ đó không?

Một cái gì đó đê tiện đằng sau việc này. 

Tôi không biết.

Với cấp trên, vì tôi có những hai cấp trên, kẻ xem tôi như quân cờ, người nhìn tôi như bù nhìn rơm. Tôi ở giữa họ. Cuộc chiến của họ. 

Với cấp dưới, toàn đàn bà con gái, những ồn ào thị phi diễn ra hàng ngày. Bạn biết rõ rằng bạn chẳng muốn dính vào.

...

Có lần, trong những ngày tăm tối của mấy năm trước, tôi nói với Còi Cọc “Bạn chỉ muốn có một công việc ổn định, mỗi tháng lãnh lương, cứ thế an phận suốt đời. Nhưng, biết đâu được… có thể lúc nào đó bạn lại muốn tự do…”

Lúc đó tôi rất buồn.

Bây giờ, những ngày này, tôi còn buồn hơn.

"Nỗi buồn ấy nào ai biết được
Đối với ta chỉ con đường phía trước..." (LQV)  
...

Trên kệ sách (4)

Zazie trong tàu điện ngầm (Raymond Queneau, Cẩm Thơ dịch, NXB Trẻ, 2012)

Dường như NXB Trẻ có một tủ sách gọi là “Cánh cửa mở rộng”. Thật ra tôi không hiểu sự phân loại đó, cũng sẽ thường không mặn mà với những gì được dán nhãn theo cách định hướng người đọc. Chưa kể chúng khá mắc mỏ (tôi nhớ cuốn tôi cảm thấy muốn đọc nhất trong tủ sách này là Gia đình Buddenbrook nhưng dạo đó vì thường ở vào tình trạng rỗng túi nên cái giá của nó với tôi quá khủng khiếp).

Riêng cuốn này, sau nhiều lần lữa, vào khoảng tháng ba, tư năm nay, khi tình cờ thấy trên trang Vinabook ghi dòng chữ: “Chỉ còn 02 quyển”, tôi mới chẳng suy nghĩ thêm, mua luôn cả hai, một cho mình, một gửi tặng bạn. Sách xuất bản từ năm 2012, khi nhận các trang giấy đã kịp tỏa mùi cũ kĩ. 

Đọc cuốn này là một trải nghiệm lạ lùng. Không giống một tác phẩm văn học, nhất là văn học theo lối kinh điển, Zazie trong tàu điện ngầm giống một kịch bản phim và nó sẽ hoàn toàn dễ hiểu nếu tồn tại ở dạng phim ảnh. Khi là một cuốn sách, nó làm tôi thỉnh thoảng rơi vào vùng khó hiểu khi giữa các đoạn hội thoại và tình tiết không có phân đoạn nào cho thấy sự chuyển tiếp. Các nhân vật xuất hiện khá ồ ạt và dường như chẳng với trọng điểm nào. Hơn nửa cuốn, tôi đọc một cách nỗ lực. Vì không muốn bỏ dở giữa chừng, cũng vì vẫn hy vọng vào một cái gì sáng chói như đã được mặc định ở phía sau.

Cho đến khi đọc hết cuốn sách, tôi không dám chắc về sự xuất sắc của nó. Nhưng sự thú vị thì có. Zazie trong tàu điện ngầm có sự thú vị của một bộ phim hài châm biếm, với một vài tình tiết mang chất trinh thám hành động, đôi khi hơi cường điệu. Có lúc tôi thấy cuốn sách hài kinh khủng đến mức phải phá lên cười. Dĩ nhiên, bạn đồng thời cũng cảm nhận được vị mặn đằng sau bức tranh toàn thể tưởng chừng hài hước đó. Như sẽ hiểu Zazie sau khi cùng cô bé trải quá mấy ngày ở Paris, rằng sau dáng vẻ ngông nghênh, lối ăn nói sống sượng kiểu người lớn, Zazie vẫn chỉ là một đứa trẻ với những mộng ước rất trẻ thơ, bất chấp cái tuổi thơ đầy bi kịch có thể khiến bất kỳ ai gục ngã. 

Như lời dẫn ở phần đầu tác phẩm, Zazie trong tàu điện ngầm có thể viết theo lối bi lụy nhưng Raymond Queneau đã làm ngược lại. Và độc giả nhấm nháp tấn trò đời bi kịch sau chính những tràng cười của mình. 

Về cô gái này (Nguyễn Ngọc Thuần, NXB Trẻ, 2015)

Như cân nặng của cô gái ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc đời cô trong câu chuyện, cuốn sách này nặng hơn nghìn lần khối lượng cơ học của nó và may mắn là nó khá mỏng. Nếu không đọc nó sẽ là một trải nghiệm rất, rất nặng nề.

Cuộc đời một cô gái béo phì có gì vui? Một vài cô tôi biết, chưa ở mức béo phì nhưng cân nặng quá khổ dường như không ảnh hưởng đến niềm vui sống của họ. Bất chấp một vòng eo vượt giới hạn, một thân hình mà giới mỹ học không gọi là đẹp, thậm chí dễ bị cười chê, thậm chí bị cảnh báo về bệnh tật, họ vẫn rất vui vẻ. Và một trong những thứ giữ cho họ vui vẻ, là họ sẽ ăn bất cứ thứ gì họ thích. Họ cười nhạo cái ý nghĩ sống là phải kiêng khem món này, món nọ của người khác. Dĩ nhiên, với tôi, chẳng có vấn đề gì nếu người ta không chú ý đến cân nặng của họ. Cũng như chẳng có vấn đề gì nếu người ta chú ý đến cân nặng của họ. Suy cho cùng đó là tự do cá nhân (tôi chỉ sợ thứ gọi là bệnh tật gây ra nếu bạn quá béo hay quá gầy).

Trên kệ sách (3)

Madam Nhu Trần Lệ Xuân - Quyền lực Bà Rồng (Monique Brinson  Demery, Mai Sơn dịch, NXB Hội nhà văn & Phương Nam Book, 2016)

Viết theo kiểu hồi kí về một nhân vật chính trị nhưng cách viết cũng như phương thức tiếp cận của tác giả gây cho tôi cảm giác mình đang được đọc một tiểu thuyết văn học. Tôi theo dõi suốt mấy kì trên vnexpress nhưng một lần nữa, tôi vẫn không cởi bỏ được sự thận trọng dành cho những cuốn sách phi hư cấu do người ta tự viết về mình hay được người khác viết về. Thế nên nếu không phải vì được tặng thì khả năng là tôi chẳng bao giờ đọc trọn vẹn tác phẩm này.

Những chương đầu hấp dẫn với tôi hơn. Càng về sau thì những chi tiết càng trở nên mập mờ khó hiểu. Có lẽ đó là bóng đen lịch sử mà ở góc độ tác giả, viết về bà Nhu thông qua những cuộc điện đàm với chính bà, cuốn nhật kí riêng tư của bà Nhu cũng như những tư liệu của những nhân vật liên quan, mà sự rõ ràng trắng đen là bất khả. Có cảm giác cuốn sách được bọc trong một lớp màng an toàn. Nhiệm vụ của nó không phải là truy tầm sự thật lịch sử mà dường như mang tính cá nhân nhiều hơn: tác giả cất giọng nói của riêng mình, một giọng nói phụ nữ - nghĩa là hàm chứa trong đó sự dịu dàng, sự cảm thông, về một nhân vật khét tiếng trong lịch sử miền Nam Việt Nam: Madam Nhu Trần Lệ Xuân.

Ngoài ra, còn một sự thật đáng xấu hổ khác là tôi không mấy rành rọt về lịch sử của chính quốc gia mình, ngoài những cột mốc và sự kiện nhất định – những cuộc chiến tranh, những trận đánh. Một cách tổng quát, có thể nói thêm như vậy, từ thời còn đi học (mà giờ đây tôi cũng chẳng thể nhớ hết nổi). Sâu xa vào từng ngóc ngách của mỗi sự kiện hay mỗi nhân vật lịch sử thì sự hiểu biết của tôi càng bập bõm. Với chế độ Ngô Đình Diệm, với những nhân vật trọng yếu của nó: Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân cũng thế. Chính cái khoảng trống đó cũng khiến cho việc đọc hiểu những trang viết, với những sự kiện và con người được nhắc đến, với tôi càng chẳng dễ dàng chút nào.

Điều tôi có thể tạm rút ra là, với cuốn sách này, cho phép tôi cảm nhận Ngô Đình Diệm vẫn là một người yêu nước. Quan điểm và đường lối chính trị của ông ta chỉ là khác với những nhà cầm quyền cách mạng – có thể hiểu đơn giản như vậy. Dĩ nhiên, chế độ họ Ngô hàm chứa trong nó những sai lầm – sự tập trung quyền lực vào một gia đình, chẳng hạn. Chế độ đó làm xuất hiện cũng cuộc bạo động, đảo chính nhưng ở phía ngược lại, tôi lại cảm nhận được tinh thần tự do của miền Nam Việt Nam giai đoạn đó – sự đối kháng diễn ra công khai và người dân dường như không khiếp sợ điều gì.

Cuối cùng, thật kỳ lạ, có một nỗi hoài buồn khi tôi những dòng viết về cuộc đời bà Nhu hay cũng chính là số phận gia tộc bà. Những con người đi từ tột đỉnh quyền quý đến sự suy vong, với những bi kịch tiếp nối bi kịch. Như một câu được trích trong cuốn sách, là lời của chính chị gái bà Nhu: “Bạn càng kể lể về những vinh quang của quá khứ, cái kết cục càng trở nên kinh khủng.” Những cuộc đời ấy rồi cũng phải khép lại, dù công tội ra sao…

Giấc mơ Mỹ (An Lâm, NXB Văn hóa – Văn nghệ, 2016)

Giữa một rừng văn chương về cơ bản là khai phá nỗi buồn của con người, tập truyện ngắn này sáng lên như một cuốn sách self-help (dĩ nhiên không mang quá tinh thần “cải tiến con người” như thể loại sách này). Nó khiến tôi nghĩ tác giả hẳn phải là người thành công trong cuộc sống, ít nhất ở nghĩa là một người có lối tư duy tích cực và một đời sống lành mạnh - lành mạnh trong đời sống riêng cũng như được thụ hưởng sự lành mạnh ở môi trường sống xung quanh. 

Thấm hiểu

Một vài thứ đã đổi thay, rất nhanh.

Khi tôi còn lởn vởn suy nghĩ mình sẽ ở trong nhóm về Q thì (thực chất kế hoạch đó đã bị hoãn lại, như bây giờ tôi biết), một sự ra đi khác, đột ngột, khiến tôi trong thoáng chốc rơi vào cảm giác về một sự sụp đổ. Tôi không nghĩ mình có thể có thứ cảm xúc đó. Ý tôi là, có những người bạn không thực sự nhận thức ý nghĩa quan trọng của họ, cho đến khi họ ra đi. 

Cũng có thể, vào khoảnh khắc đó, cái tin N nói với tôi, với âm lượng rù rì như tiếng một con muỗi, khiến tôi nghĩ đến ba chữ “bị sa thải”. Buổi sáng đó, chị còn họp với mấy bạn mới; khi kết thúc cuộc họp, chị vẫn nhắn: “Tuần sau sẽ có một buổi như thế này nữa.”

Đó có thể là lý do cho sự xúc động.

Nếu tôi là chị ấy, tôi sẽ cảm thấy như thế nào. Sẽ là một nỗi buồn kinh khủng, nếu là với tôi. Nhưng với chị ấy, đó là điều tôi không bao giờ biết. Bởi vì, chị, trong những ngày tiếp theo, kể cả trong buổi tiệc chia tay, vẫn còn mãi sự vui vẻ thường thấy.

Đó là sếp của tôi. 

Một sự luân chuyển tạm thời. Mà đằng sau đó, có lẽ là một án phạt. Cho một sự cố gây ra bởi sự sơ suất của một nhân viên thuộc tổ khác. Chẳng ai có thể ngờ sự sơ suất ấy dẫn đến những hậu quả tồi tệ mà giờ đây mỗi ngày ở công ty trở nên dài đằng đẵng. Và bạn thậm chí có cảm giác như đống lộn xộn này chẳng bao giờ có thể vãn hồi…

Ở nơi chị ấy ngồi, cùng lúc, thay bởi một người khác. Tôi biết cái tinh thần làm việc quyết liệt – mà chính đám nhân viên chúng tôi đôi khi thấy ngán ngại: rằng chị ôm vào tổ và cá nhân mình mọi trách nhiệm, đã đi theo cùng chị ấy. Người ta hẳn có lý do cho sự điều động nhân sự của mình. Nhưng nếu chị ấy ở đây, cái niềm tin rằng mọi thứ rồi sẽ lại đâu vào đấy ở trong tôi lớn hơn. Ít ra là lớn hơn bây giờ. 

Tôi không biết chị ấy có quay về với chúng tôi. Đó là việc của mấy tháng sau này. Tôi cảm thấy buồn. Và cùng với nỗi buồn ấy, tôi càng thấm hiểu, mỗi ngày một nhiều hơn, về nơi tôi đang làm việc.

Bạn có thể ra đi bất cứ lúc nào.

Tình yêu của chúng ta (3)

4. 

“Này Y, em lấy anh đi!” 

C, sau năm tháng nhìn Y héo mòn trong cửa hàng tạp hóa của cha mẹ cô, đề nghị cô lấy anh. Họ từng hẹn hò ăn tối với nhau vài lần, trong những dịp Y thoát được sự kiểm soát của ông bố hà khắc. Chưa thể gọi đó là tình yêu. Nhưng Y đã ba mươi tuổi và ở hầu khắp nơi trên đất nước này, phụ nữ ba mươi tuổi, chưa chồng, là đã quá già. 

Bố mẹ Y phản đối khi C đưa bố mẹ anh đến thưa chuyện. Họ cho rằng như thế là quá vội vàng. Họ có một cô con gái đã ly dị chồng và không muốn có thêm một cô con gái ly dị chồng. Một là quá đủ. Y van nài. Nhưng không là không. 

C buộc phải hủy tiệc cưới tại nhà hàng. Anh tiếc số tiền cọc, sự từ chối thẳng thừng của gia đình cô cũng khiến anh choáng váng và anh trút cả lên cô. “Nếu nó không thể đợi để được lấy mày, nó không phải là người dành cho mày”, bố Y nói, “Và chuyện cưới xin không chỉ là chuyện của hai đứa mày, nó là chuyện của hai gia đình”. Ông nhìn cô con gái út đe nẹt. Y hiểu bố cô có lý do để lo lắng nhưng cô mong muốn thoát khỏi bốn bức tường gia đình. “Cái cửa hàng tạp hóa quanh năm bốc mùi nhựa này đang giết mình”, ý nghĩ đó đeo đẳng Y và cô bám víu vào lời đề nghị của C như một lối thoát. “Nhưng giờ thì hết rồi”, cô tuyệt vọng và càng tuyệt vọng khi nhìn về quá khứ, cánh cửa cuộc sống dường như cứ đóng chặt trước cô vĩnh viễn. C đã tuyên bố không muốn gặp Y một thời gian. Một thời gian là bao lâu, cô hỏi và anh lạnh lùng quay đi. 

Y nghĩ đến việc tự tử. 

Cô nhắn tin cho bốn người chị gái, cùng một nội dung: “Em chẳng còn gì. Em quá mệt mỏi. Có lẽ cuộc sống không phải thứ dành cho em”. Trong lúc đi gom một lượng lớn thuốc ngủ từ những hiệu thuốc khác nhau, Y đợi điện thoại rung lên, cô nghĩ nó sẽ rung lên nhưng nó lại im lặng cả ngày dài. Y sũng trong nước mắt nhưng chẳng bao giờ cô đụng đến những viên thuốc ngủ.