Tay sát thủ mù – Margaret Atwood

Cũng như tia X. Con người chỉ là một thứ sương mù, là nước nhuộm phẩm. Mà nước thì luôn làm gì nó thích. Bao giờ cũng lao xuống dốc – tr. 23.

…tôi đồ rằng tất cả mọi người đều không tránh khỏi phận biến thành cổ lỗ trong mắt đám trẻ con – tr. 38.

Chuyện bẩn thỉu là cách khuyến khích xóa mù tốt nhất – tr. 39.

Mỗi cuộc đời đã là một bãi phế thải ngay từ khi còn đang diễn ra quá trình sống, và càng tệ hơn sau quá trình đó. Nhưng dù là bãi phế thải, thì cũng nhỏ đến bất thường: ai đã trải qua việc dọn dẹp khi người khác chết, sẽ hiểu tới lượt mình chắc chỉ đầy dăm bảy cái túi rác xanh – tr. 56-57.

Từ biệt có thể nát lòng, nhưng gặp lại chắc chắn còn tệ hơn nữa. Thịt xương không bao giờ bằng được cái bong bóng lung linh choán chỗ trong khoảng trống. Thời gian và khoảng cách vuốt mịn mọi đường nét; rồi bỗng nhiên người thương xuất hiện, chính giữa ánh mặt trời ban trưa soi mói, mỗi nốt ruồi với lỗ chân lông và nếp nhăn hay râu cứng đều phơi rành rành – tr. 72-73.

Sự xả thân có mặt trái ấy: thói độc tài – tr.74.

Không hiểu cảm giác ấy ra sao – khát khao, mong mỏi người đang ở ngay trước mắt mình, ngày nào cũng vậy? – tr. 75.

(Mẹ nào ta có đều là do ta tự chế. Là bù nhìn, là hình nhân sáp để chúng ta cắm kim vào, là những sơ đồ thô thiển. Chúng ta không cho phép họ được tồn tại biệt lập, chúng ta bịa ra họ cho hợp với ta – cho cơn đói, cho ước muốn, cho thiếu thốn của riêng chúng ta…) – tr. 88.

Vì sao chúng ta khao khát muốn để lại ký ức về bản thân? Ngay giữa khi đang sống. Ta cần khẳng định sự tồn tại của mình, như chó tè vào chân trụ cứu hỏa. Ta bày ra ảnh chụp đóng khung, bằng cấp lồng kính, cúp thưởng mạ bạc: ta thêu chữ đầu tiên trên góc chăn, khắc tên lên cây, vạch nguệch ngoạc lên tường nhà tiểu. Vẫn chỉ là nỗi khắc khoải ấy thôi. Chúng ta mong muốn điều gì? Khen ngợi, ganh tị hay kính trọng? Hay chỉ cần chú ý, kiểu gì cũng được?

Ở mức thấp nhất ta cần một chứng nhân. Ta không chịu được ý nghĩ giọng mình rốt cuộc sẽ tắt lịm, như cái đài hết pin.

Tr. 90

Cần luôn làm việc

Tôi bận rộn đến ngày cuối cùng của năm. 27 Tết. Điều khác biệt của hôm đó là, mọi người cùng đợi đến thời khắc đồng hồ điểm năm giờ ba mươi phút chiều. Trong khi sắp xếp lại mọi thứ. Không còn ai đến làm phiền ai, như có thể phó mặc những hồ sơ chưa có người đến nhận. Từng giây, từng giây thời gian trở nên chậm chạp hơn bao giờ. Rồi cây kim phút nhích vào con số chỉ 30 phút, rồi một rồi hai giây nữa qua đi. Tất cả xôn xao, và những lời chào nhau, tạm biệt, ăn Tết vui vẻ… dậy sóng. Đến bây giờ, sau bốn tháng, đó là ngày đầu tiên và duy nhất tôi đi làm về sớm. Nghĩa là về đúng giờ.

Trong toàn bộ quá trình làm việc của mình, tôi chưa từng bận rộn như hiện tại. Điểm này không khiến tôi nản lòng. Tôi biết là mình mong được bận rộn. Không có gì kinh khủng hơn khi bạn đến sở làm và ngồi đờ đẫn như một người buồn ngủ mà không được phép ngủ. Cần luôn làm việc. Nếu bạn đến nơi nào đó để làm việc, ý tôi là vậy.

Có những người không qua nổi giai đoạn thử việc, kinh ngạc làm sao. Và chính sách công ty, tôi  có thể gọi nó là gì nếu hai từ “thay máu” không thích hợp, sẽ lần hồi sa thải những người trong danh sách cuối của một bảng xếp hạng (mà họ phân bổ nó như một chỉ tiêu phải đáp ứng), như buộc người lao động làm việc trong một đe búa khổng lồ. Và hàng lô những quy định và quy trình… 

Có những người muốn nghỉ việc, sau một năm lương thưởng hậu hĩnh, chẳng vì lý do gì ngoài lý do tôi đã biết. Công việc sẽ luôn như vậy, và em chẳng thể phát triển được. Em không phải nói về sự thăng tiến, mà kiến thức và tư duy… Dân luật thường chung một luận điệu. Và tôi bảo, “cỏ nhà người khác luôn xanh hơn”… 

Sau hai tháng thử việc, hợp đồng lao động chính thức cũng đã được đặt bút ký. Vài ngày đắn đo, tôi không hăm hở, nhưng rồi tôi biết chẳng thể khác được. Tôi cần phải kiếm tiền. Ngoài ra thì chẳng có gì quan trọng. 

Đừng đi…
Cuộc đời khốn khó rồi sẽ qua…
Chúng ta sẽ ngồi trên xích đu và cùng nhắm mắt
Thấy đời mình như một cánh chim…
(Thơ Nguyễn Phong Việt)

Người đọc – Bernhard Schlink

Tại sao? Tại sao khi nhìn lại quá khứ thì những gì đẹp đẽ của chúng ta lại rạn nứt bởi sự thật xấu xa tiềm ẩn trong đó? Tại sao hồi ức về những năm tháng hôn nhân nhuốm cay đắng khi lộ ra rằng người kia chừng ấy năm có một người tình? Vì người ta không thể hạnh phúc trong tình cảnh đó được? Song người ta đã hạnh phúc cơ mà? Có lúc hồi ức không trung thành với hạnh phúc, nếu kết cục diễn ra đau đớn. Vì hạnh phúc chỉ đúng thật nếu nó vĩnh viễn tồn tại ? Vì chỉ cái gì đã từng đau đớn, cho dù không ý thức và không nhận ra, mới kết thúc đau đớn ? Nhưng thế nào là nỗi đau không ý thức và không nhận ra? – tr. 40-41.

Sự chối bỏ làm hại đến mối quan hệ không khác gì phản bội trắng trợn – tr. 74.

Cô không theo đuổi ý muốn riêng, mà đấu tranh cho sự thật và công lý của riêng cô. Sự thật ấy, công lý ấy – chỉ vì cô luôn luôn phải ngụy tạo chút ít, vì cô không bao giờ được hoàn toàn cởi mở, không bao giờ được là chính mình – là một chân lý thê thảm, một công lý thê thảm, nhưng là của riêng cô, và cuộc đấu tranh giành lấy chân lý và công lý ấy là cuộc đấu tranh của riêng cô.

Chắc chắc là cô đã hoàn toàn kiệt sức. Cô không chỉ đấu tranh trước tòa, cô đã và luôn luôn đấu tranh, không để chứng minh năng lực của mình, mà để che giấu những bất lực của mình. Một cuộc đời mà những lúc vùng dậy là những cuộc rút lui hiên ngang, những chiến thắng là những thất bại che đậy.

(tr. 131-132)

Nếu sự thật của những gì ta nói ra chính là hành động của ta, thì nói để làm gì – tr. 170.

… khi thời điểm lý tưởng đã lỡ, khi ta chối bỏ quá lâu, khi ta bị chối bỏ quá lâu thì cuộc đời đã quá muộn, ngay cả khi nó được vận hành mạnh mẽ và cuối cùng cũng được tưng bừng đón chào. Hay là không có chuyện quá muộn, chỉ có muộn, và muộn vẫn còn hơn là không bao giờ? – tr. 182.

… người ta cũng xua đuổi ai đó bằng cách đẩy người ấy vào một ngách nhỏ - tr. 191.

Những năm cô đơn phải chăng đã làm người ta không chịu nổi cuộc đời này nữa? Thà tự sát còn hơn rời chốn tu viện ẩn dật để quay lại với cuộc đời? – tr. 201.

(Lê Quang dịch, NXB Hội nhà văn & Nhã Nam, 2014)

Tình yêu của chúng ta

 

1.

A yêu B khi cả hai vừa vào trung học, lớp 10, bậc phổ thông.

A hiện đại, đào hoa trong khi B là cô gái có khuynh hướng truyền thống, bảo thủ. Để có được cái gật đầu của B, A kiên trì theo đuổi cô bé một năm ròng. Cả lớp bàn tán, tình yêu của họ không sống sót nổi sau hai tháng. Nhưng hai năm sau và bốn năm tiếp theo, A và B cùng vào đại học, mỗi người một trường, họ vẫn yêu nhau.

Sau khi tốt nghiệp, B vào làm cho một công ty quảng cáo, A được cử đi tu nghiệp ở xứ sở sương mù trong hai năm. Khi quay về, cậu cầu hôn B nhưng B từ chối. Lá số tử vi nói cô phải lập gia đình sau năm hai bảy tuổi, nếu không, sẽ trải ít nhất hai lần đò. “Đợi em ba năm”, cô nói. A ô kê và tìm cách giải phóng đám tinh trùng của mình, như thi thoảng cậu vẫn làm. Để giữ sự trong trắng cho bạn gái, cậu nghĩ đó là lý do chính đáng, việc ngủ với những cô nàng dễ dãi hoặc đôi khi, với gái làng chơi chỉ là vấn đề sinh học.

B phát hiện sự thật. Cô hét lên kinh tởm trong khi A giải thích và cầu xin cô tha thứ. Rồi họ làm hòa, sau vài lần B hét vào mặt A và cậu cầu xin cô tha thứ. Nhưng B như trở thành con người khác, khó chiều chuộng, hay cáu gắt và ưa tỏ ra cay đắng. A chán ngán. Đám tinh trùng không được giải phóng lại vẫn không ngừng hành hạ cậu. Cậu nói lời chia tay. B sốc và chìm trong đau khổ.

Sau hai năm, B tình cờ gặp lại T, người bạn thời thơ ấu. T vừa chia tay người yêu. Họ hẹn hò rồi cả hai cảm thấy đối phương là người mình tìm kiếm bấy lâu. Họ lấy nhau. B thường kể về tình yêu với T, nhuốm màu thần tiên: kéo dài từ thời học mẫu giáo, từng lạc nhau giữa biển người để rồi gặp lại ở tuổi hai bảy, hai trái tim vẫn mãi đập chung một nhịp. B xóa sổ A trong câu chuyện. Một năm sau ngày cưới, cô sinh bé trai đầu lòng.

A, về phần mình, cặp kè với cơ số phụ nữ, sau đám cưới B ít lâu, kết hôn với một phụ nữ hơn cậu hai tuổi. Hai năm sau, anh làm cha một bé gái.

2.

Hai mươi tuổi, C có mối tình đầu.

Trên chuyến tàu Bắc Nam xuyên qua cái nóng bỏng rát của mùa hè, vì chứng say xe, C vật vờ, trôi nổi như bóng ma. Ngồi chung khoang, D tận tình chăm sóc cô. Hai ngày một đêm bên nhau, họ phát hiện, không chỉ cùng quê, họ còn học chung một trường đại học. D có giọng nói thanh khan nhỏ nhẹ và óc hài hước. Anh thường làm C phá lên cười dù bình thường tính cách cô có phần nghiêm nghị.

D trọ học ở gần trường, một mình trong khi C ở cùng đám bạn gái. Do vậy lẽ thường cô hay đến chỗ anh thay vì ngược lại. Cô nấu nướng và thi thoảng giặt giũ cho D. D thường mua hoa tặng cô và nhắn tin cho cô mỗi tối, nội dung thường là chúc ngủ ngon và nói rằng anh yêu cô, mãi mãi.

C không phải loại con gái dễ dãi. Nhưng cô không có tí kinh nghiệm tình trường nào. Trong tình yêu, nam cũng như nữ, có nỗi nhớ nhung và những khao khát hướng về người mình yêu. Chẳng bao lâu, C để D hôn hít, vuốt ve và sờ soạng qua lớp áo ngoài. Rồi một lần cô để anh đi xa hơn.

Bấy giờ là tháng mười, và trong một buổi chiều mưa rầu rĩ, P đến lớp học và tìm gặp C. P nói mình và D đã yêu nhau hơn hai năm, rằng có vẻ D đang lừa dối cả P và C. C không tin vào tai mình. Cô tìm D nhưng D lẩn tránh. Anh nhắn tin nói lời xin lỗi và nói rằng mình không thể chọn lựa, anh yêu C và cũng yêu P.

Rất nhiều âm thanh

Tiệc cưới diễn ra tại một nhà hàng nhỏ. Sau giờ làm, tôi đến hơi muộn và gần như chẳng còn chỗ nào để ngồi. Tình thế khó xử này làm rõ thân phận “người mới” của tôi. Tôi không nghĩ việc tham dự tiệc cưới của một đồng nghiệp mình chỉ vừa quen hai tháng, vào thời điểm tổ chức tiệc là sau giờ làm việc của một ngày trong tuần, là một ý hay. Nhưng bởi mức độ tương tác trong công việc, và một lần nữa, thời điểm tổ chức tiệc, ở phía ngược lại, khiến việc không đi trở nên khó xử. Vả chăng, sự giao lưu của tôi đối với xã hội đã trở nên quá nghèo nàn.

Tôi mất khoảng hai ba phút để đợi được nhét thêm ghế vào một cái bàn đã đầy người cho mình ngồi. Hai ba phút song đủ rót vào lòng tôi cảm giác lạc lõng. Và cảm giác này theo tôi suốt hai tiếng sau. Có những tiệc cưới của người khác mà khi ở đó tất cả những gì bạn muốn làm là xuất hiện để chúc mừng cô dâu chú rể và nhanh chóng ra về. Nhưng dù vậy, trong khi bạn muốn ra về, thì bạn ngồi ở lại. Chỉ có chiếc điện thoại đôi khi lấp giúp sự bối rối của tôi. Thật bất nhã và lúng túng không kém khi giữa mọi người, bạn chúi mũi vào màn hình điện thoại dù ngày nay việc này, trong mọi dịp, không ít phổ biến. 

Tiệc cưới có bầu không khí trẻ trung, với ban nhạc, những bài hát và điệu nhảy sôi động. Nhưng vị trí tôi ngồi ở một góc khuất thế nên những gì nhìn thấy lại chỉ là một vách tường (và tôi tự hỏi tiệc cưới có nhất thiết phải tràn đầy âm thanh - trên nền những bài hát, người ta nói chuyện lớn tiếng với nhau và cứ thế, quyện vào bầu không khí sự ồn ào của một cơn mưa đá). Món ăn không hợp khẩu vị. Phục vụ chậm. Sự trò chuyện diễn ra rôm rả ở góc này – đôi khi, trên bàn tiệc của tôi và lặng lẽ ở những góc khác, trong những khoảng thời gian ngừng ăn, chúng tôi như thể không thể nhìn vào mắt nhau để tránh sự bối rối. Và tôi nghĩ mình nhận ra, không chỉ là cảm giác lạc lõng của riêng tôi, mà ở cả những người khác, vốn như thể một khối trong công việc, nhưng ở đây, khi rời xa cái hộp, ở họ cũng tồn tại những khoảng lặng mà rồi được vội vã lấp đầy bằng những câu chuyện vu vơ, mà người ta phá lên cười dẫu rằng có thể không hài hước.

Có thể là tôi đã quá nhạy cảm.

Nhưng tôi biết là tôi đã đến đó, một cách rạng rỡ nhất có thể, và ra về trong cảm giác lầm lũi của một kẻ dư thừa. Những gì mong mỏi là không có hình ảnh nào của mình được chụp lại. Nhưng hẳn đã muộn.

Tôi yêu sự yên tĩnh. Cuối cùng đã bước vào tập thể của rất nhiều những âm thanh.

Hình dáng cuộc sống

Bỗng dưng tôi không thể nhớ chính xác mình bắt đầu nghỉ việc vào đầu tháng chín hay tháng mười. Có lẽ đó là quãng thời gian của rất nhiều những lo lắng, và có lẽ vì tôi cứ thường xuyên lo lắng, nỗi lo của ngày hôm qua và hôm nay cứ thế trộn vào nhau, thành ra tôi chẳng còn gì để nhớ, hị. Tôi đã dự định chỉ nghỉ việc khi đã tìm được công việc mới. Đó là điều mọi người thường làm. Kinh nghiệm cũng nói với tôi, tôi chẳng nên liều lĩnh, cái giá phải trả có thể kéo dài nhiều năm sau. Song, có lẽ người ta chỉ già đi chứ không lớn khôn thêm, tôi vẫn hành động như trước đây đã từng.

Tôi nhớ những buổi sáng ghé một sạp báo vỉa hè, mua hai tờ tin trước khi đến công ty mỗi ngày. Đã trở thành thói quen mà giờ đây con đường này tôi đã không còn đi. Và bà bác tóc bạc nhiều, đôi lần ngủ gật trong những buổi sớm mệt nhọc, mỗi lần thấy tôi trờ xe tới đã cuộn sẵn hai tờ báo chờ tôi, hẳn có thắc mắc trong mấy ngày đầu (tôi áy náy khi nghĩ về, như thể việc tôi không mua báo của bà là một hành vi phá vỡ sự cam kết). Tôi không biết bà bác tên gì, tôi không trò chuyện riêng với bà. Chỉ có lần bà bảo tôi, chỉ vào người đàn ông vừa rời khỏi, đang chống gậy đi khập khiễng, rằng ông ta mỗi ngày đều mua báo của bà, “thả dê” bà, làm cho bà cảm thấy sợ. Và khi nói, bà đỏ mặt cười rạng rỡ. Và tôi nghĩ bà vui mừng hơn là bà cảm thấy sợ. Và thốt nhiên tôi nhận ra, tính nữ của một người đàn bà, trong quan hệ với đàn ông, nếu có, thì theo họ suốt cuộc đời.

Những người đàn ông không có đàn bà - Haruki Murakami

(Tập truyện ngắn)

"Anh vui vì có thể trở thành người khác à?"

"Trong trường hợp biết rằng có thể trở lại là mình."

"Đã bao giờ anh thấy không muốn trở lại là mình chưa?"

... "Đâu còn nơi nào khác để trở lại."... - tr.23.

Chuyện người và người gắn bó với nhau, đặc biệt là nam gắn bó với nữ, nói thế nào nhỉ, là vấn đề mang tính tổng thể hơn. Mơ hồ hơn, ích kỷ hơn, day dứt hơn - tr. 27.

Chẳng phải chúng ta không bao giờ có thể hiểu đúng được những gì phụ nữ nghĩ hay sao. Ý tôi là thế. Bất kể đó là người phụ nữ nào. Thành thử, đó có phải là điểm mù của riêng anh Kafuku không ư, tôi có cảm giác là không. Nếu cho đó là điểm mù thì tất cả chúng ta đều sống và mang một điểm mù giống nhau. Do đó, tôi nghĩ không nên tự dằn vặt mình như vậy - tr. 38.

Thoát khỏi bản thân, rồi lại trở về với bản thân. Nhưng khi quay lại thì không còn chính xác là nơi cũ nữa - tr. 45.

(Drive my car)

Con người không thể chạy trốn được âm thanh của tâm hồn - tr. 200.

(Kino)

Dù ngay lúc này, thế giới đang tan tác, nhưng bằng việc duy trì cần mẫn, nghiêm chỉnh những việc nhỏ nhặt, biết đâu con người lại giữ được tỉnh táo - tr. 231.

Nếu mong gặp ai đó thì chắc chắn một ngày nào đó sẽ gặp lại được thôi - tr. 232.

(Samsa đang yêu)

Trở thành những người đàn ông không có đàn bà đơn giản lắm. Chỉ cần yêu sâu sắc một người và nàng biến đi đâu mất là xong....- tr. 247 - 248.

Có lúc, mất đi một người đàn bà cũng là mất đi tất cả đàn bà - tr. 251.

(Những người đàn ông không có đàn bà)

(Trương Thùy Lan dịch, NXB Hội Nhà Văn & Nhã Nam, 2015)