Thứ Ba, 18 tháng 3, 2014

Điều duy nhất tôi hiểu rõ, đó là tôi tuyệt không hiểu gì hết


Tôi bắt đầu đọc Biên niên ký chim vặn dây cót vào khoảng tháng 11 năm 2012. Đọc bản điện tử. Những gì tôi đã đọc khá thu hút tôi vào thời điểm bấy giờ. Tuy thế độ dài của tác phẩm khiến việc đọc bằng máy tính trở nên khó khăn. Vì vậy rất, rất lâu sau thời điểm đó, khi có điều kiện, tôi mới tiếp tục đọc Biên niên ký chim vặn dây cót bằng bản in giấy. Tôi đọc lại từ đầu. Không nhanh nhưng từ cuối năm ngoái tôi quyết tâm rằng sẽ tăng tốc độ đọc sách của mình. Đôi khi tôi vẫn bị thu hút bởi những hình thức giải trí khác nhưng không có gì đem lại cho tôi sự thanh tĩnh hơn là khi cầm một quyển sách trên tay, ẩn mình trong những trang giấy, dõi theo những tâm tư và những cuộc đời khác. Trong lúc đó không còn nghĩ gì đến mình. Chỉ đọc sách. Tôi thấy đó là việc thư thái vô cùng. 

Tôi cũng mong muốn viết lại nhiều hơn những cảm nhận của mình về những quyển sách. Giống như tôi nói với Còi Cọc, việc ấy để ghi nhớ lại, vì tôi thấy rằng thời gian trôi đi, ghi nhớ của tôi dành cho một tác phẩm nào đó từng đọc sẽ rơi vào vùng quên lãng của ký ức (và việc đọc như thế thì phí phạm quá). Và để chia sẻ (như tôi vẫn thường tìm kiếm cảm nhận của độc giả về một quyển sách nào đó trước khi mua, tôi thích sự chất phác trong tâm thế người đọc hơn là phải khổ sở tiếp thu những đánh giá mang tính phê bình chuyên nghiệp, mặc dù kỳ thực thì việc này không hoàn toàn quyết định được tôi sẽ mua quyển sách nào). Tôi cũng từng khuyến dụ Còi Cọc viết lại những cảm nhận của cô về những gì cô đã đọc (để cho tôi xem). Trong số bạn bè ít ỏi của tôi, cô là người ưa đọc sách hơn cả. Và cô có một cách hành văn thú vị, cái kiểu ngạo đời tưng tửng mà tôi không bao giờ có. Nhưng Còi Cọc không viết (dài) nữa rồi. Cô đã trở thành tín đồ của facebook. Và vừa mới hôm qua, cô nói với tôi, bây giờ cô chỉ thích đọc truyện cấp ba. Thực là khi nghe thế tôi tưởng bạn mình nói về truyện dành cho học sinh phổ thông trung học. Nhưng vì không thường thấy ghi chú về những quyển sách nào đó chỉ dành riêng cho học sinh phổ thông, tôi hỏi cô : truyện cấp ba là truyện gì. Và sau đó là đôi ba câu nói mà tôi cũng không chắc là bông đùa hay nghiêm chỉnh. Nếu nhìn cô, Còi Cọc ấy, bạn chả thế nghĩ cô là mẫu phụ nữ một ngày đẹp trời có thể nói với cậu bạn thân của mình: tớ chỉ quan tâm đến cái phần từ thắt lưng của cậu trở xuống mà thôi…

Tôi lại rơi vào vòng lan man rồi. Tôi đang muốn nói đến việc là từ cuối năm ngoái, tôi muốn cố gắng ghi lại càng nhiều càng tốt những cảm nhận của mình về những quyển sách đã đọc. Và cả những quyển sách nhiều năm trước, từ cái hồi tôi chưa biết blog hoặc là không cảm thấy việc này sẽ có ý nghĩa với mình. Khi bạn đọc sách nhiều hơn (tính theo năm tháng) thì nhìn lại, bạn thấy rõ hơn cái sự quên quên nhớ nhớ của mình. Như tôi vậy. Thế nên là mặc dù không có nhiều suy nghĩ hay cảm xúc đối với Biên niên ký chim vặn dây cót, tôi cố gắng để ghi lại vài dòng về tác phẩm mà phần mở đầu khi đọc bản điện tử đã thôi thúc tôi mong muốn được cầm sách in trên tay.

Biên niên ký chim vặn dây cót – Haruki Murakami


Nói cho cùng, liệu con người có thể hoàn toàn hiểu nhau không ?
Chúng ta có thể đầu tư rất nhiều thời gian và công sức hòng hiểu được người khác, nhưng rốt cuộc chúng ta tiếp cận được tới đâu cái bản chất sâu xa của người đó ? Ta tự thuyết phục mình rằng ta biết rõ người kia, nhưng liệu ta có thực sự biết điều gì hệ trọng về một ai đó không ? – tr. 32.

Không có gì bào mòn sinh lực con người cho bằng sự nỗ lực vô nghĩa và vô ích – tr.62.

Khi anh đã quen với cuộc sống đó rồi – không bao giờ có được cái mình muốn – thì anh sẽ không còn biết mình muốn gì nữa – tr.87.

Cái gì mua được bằng tiền thì phải bỏ tiền mua, đừng đắn đo hơn thiệt. Hãy để dành tâm lực cho những cái mà tiền không mua được – tr. 136.

Sống như cái vỏ rỗng thì không phải là sống, dù kéo dài bao nhiêu năm đi nữa. Con tim và xác thịt của một cái vỏ rỗng chẳng sinh ra gì khác hơn là cuộc sống của một cái vỏ rỗng – tr. 201.

Có một số loại thông tin cứ như khói : nó xộc vào mắt, vào tâm trí người ta dù người ta có tìm kiếm nó hay không, có thích hay không – tr. 230.

…sự sống của ta hạn hẹp hơn nhiều so với những ai đang rơi vào vòng xoáy của đời vẫn tưởng. Ánh sáng chỉ rọi vào hành vi sự sống trong một khoảnh khắc tột cùng ngắn ngủi, có lẽ chỉ vài giây. Một khi ánh sáng đã ra đi mà ta chưa ngộ được điều khải thị nó mang lại cho ta thì sẽ không còn cơ hội thứ hai nữa. Có khi kẻ đó sẽ phải sống nốt quãng đời còn lại trong nỗi cô đơn và sám hối sâu thẳm và vô vọng. Trong cái thế giới xế chiều đó, ta không thể trông mong bất cứ điều gì nữa. Tất cả những gì kẻ đó nắm trong tay chỉ là cái xác khô còn lại của cái lẽ ra đã có – tr. 244.

Thứ Hai, 17 tháng 3, 2014

Thời gian trắng



Những ngày chưa lớn tôi đã có suy nghĩ: đời người có hai nơi chốn không nên đến (nghĩa là chẳng thích và muốn và vì vậy tránh được càng nhiều càng tốt): cửa quan và bệnh viện. Dù theo thời gian, tôi hiểu rằng, đó là hai nơi con người chẳng thể nào từ khước. Chúng ta không có nhiều lựa chọn khi đứng trước hai cánh cửa ấy. Kỳ thực khi phải trình diện thì nghĩa là không còn lựa chọn rồi. Tôi chỉ lấy làm tiếc, đôi khi, là cái hồi quyết định đi theo ngành luật, tôi quên bẵng ý niệm ban đầu của mình về cái gọi là nơi chốn không nên đến ấy. Nếu nhớ và con đường rẽ theo một hướng khác, ít nhất tôi có thể kiểm soát số lần gõ cửa các cơ quan quyền lực. Cuộc sống liệu có vui vẻ hơn chăng? Tôi không chắc. Nhưng bạn biết đấy, nếu một trong những nghề nghiệp có mức độ hạnh phúc nhất thuộc về lĩnh vực tạo mẫu tóc, trang điểm làm đẹp, thì một trong những nghề nghiệp ít hạnh phúc nhất lại thuộc về giới luật sư. 

Với bệnh viện, như là “trời kêu ai nấy dạ”, có lúc bạn phải đến vì người khác, có lúc phải đến vì mình. Và ngoại trừ đi thăm đứa trẻ nào đó vừa chào đời – một sinh mệnh mới, hiện thân tươi tắn của sự sống, tôi có thể nhìn thấy ở nó còn dài một tương lai rộng mở phía trước hay ít ra hẵng còn rất lâu, rất lâu, sinh linh bé nhỏ ấy mới nếm trải buồn vui của cuộc đời – những lần khác, đều đem đến cho tôi một tâm trạng nặng nề. Kể cả không có gì chắc chắc là nghiêm trọng, khía cạnh u ám nhất của tôi gần như phát huy tối đa trong mỗi lần đến bệnh viện. Tôi như lê mình trong dãy hành lang, trong các phòng bệnh. Căng thẳng khi chờ đợi, gồng mình khi thăm khám và một lần nữa cảm thấy sự căng thẳng trong trí óc khi nghe kết quả. Đến nỗi có lúc tôi như chẳng nhìn thấy ai và nghe được điều gì. Ngoại trừ dường như tôi lại tìm thấy trong mọi nét mặt, mọi lời nói ngụ ý về một tình trạng đáng lo ngại nào đó. Ở bệnh viện tôi không cười nổi. Giống như một sinh vật bị chọn làm vật thí nghiệm. Tôi đang đối diện với thời khắc cuối cùng của sinh mạng.

Chủ Nhật, 16 tháng 2, 2014

Bồng bềnh Chai thời gian*


Tôi được tặng quyển sách này vào tháng 12 năm ngoái (khi viết cụm từ "tháng 12 năm ngoái", tôi lại không sao không cảm thấy thời gian trôi nhanh như vậy – tôi nghĩ dạo gần đây tôi hơi bị ám ảnh bởi hai chữ "thời gian", tôi vẫn như thấy mọi thứ vụt trôi như tia chớp, còn mình thì mãi thơ thẩn bất định ở nơi xa xăm nào đó và nghĩ thế tôi lại hơi hoảng lên một chút). Vừa hay quyển sách cũng bồng bềnh hương vị thời gian, dòng chảy của ký ức về một khoảng đời đã qua, khoảng đời thanh xuân với rất nhiều nỗi buồn song nếu so với tương lai mờ mịt phía trước, khoảng đời ấy có lẽ vẫn âm ỉ một giai điệu đẹp nhất trong đời. 

Văn học Thái. Chà, tôi hơi tặc lưỡi khi cầm trên tay. Tôi không có khái niệm về văn học Thái. Điều tôi hình dung ngay trong đầu lại là mấy bộ phim truyền hình Thái mà dạo sau này ngày càng được trình chiếu nhiều hơn tại Việt Nam. Diễn viên đẹp, cảnh sắc lung linh, đời sống Thái như được dát vàng… Tuy thế tôi chưa bao giờ ưa thích và xem chúng. Bởi những màn đối thoại huyên náo và những chủ đề thù hận đeo đuổi dai dẳng trong các bộ phim ấy. Tôi tự hỏi không biết với một hình thức nghệ thuật khác, như văn chương, thì liệu những đấu khẩu ồn ào, những căng thẳng giai cấp, những thù hằn giận dữ có vẫn hiện diện trong câu chuyện thuộc về đời sống Thái này (nhưng có thể vì là văn chương nên khả dĩ được phương thức này chuyển hóa một cách trầm lắng hơn ?!).

Bạn nói trước đây là tiểu thuyết lãng mạn, không nặng nề, không chính trị. Có lẽ đây là kiểu khởi đầu dễ chịu để đưa ta vào một tác phẩm nào đó. Và với tôi, ít nhất tác phẩm đã đem đến một không gian lắng đọng hơn tôi mong đợi, mặc dù cũng không thiếu những chi tiết cho thấy xã hội Thái hàm chứa nhiều mâu thuẫn từ trong gia đình đến ngoài xã hội với kiểu giải quyết gắn khá nhiều với tính bạo lực. Dù sao nếu đây là tác phẩm văn học Thái đầu tiên tôi đọc (kỳ thực đúng là vậy) thì tôi nghĩ mình vẫn sẵn lòng đọc tiếp các tác phẩm khác đến từ xứ sở chùa vàng. 

Chai thời gian – Prabhassorn Sevikul



“Thời gian đã qua không bao giờ còn có thể như xưa nữa… Nếu chúng ta thực sự có thể cất giữ thời gian mà dành bên người ta yêu, chị không chắc chúng ta sẽ có thể thực sự hạnh phúc lần thứ hai.

…Cuộc sống là hy vọng… Ít nhất, chúng ta có thể luôn hy vọng có thứ gì đó tốt đẹp hơn đang đợi ta phía trước.

Đó là sai lầm khủng khiếp nhất mà nhân loại mắc phải… Bởi vì nó khiến ta không biết hài lòng với cái đang có, vậy nên chúng ta chỉ cố chịu đựng và không ngừng đeo đuổi cái không có được.”
(tr. 31)

“Có rất nhiều thứ trên đời này nằm ngoài tầm ta có thể nhận thức hoặc làm cho hòa hợp với quan điểm và niềm tin của chính ta, rồi một khi ta chạm đến cái ranh giới phải ra quyết định, đôi lúc ta không cách nào lý giải nổi nguyên cớ của mình.”

(tr. 54-55)
“Tình yêu không cho gì ngoài chính nó và không lấy gì ngoài chính nó.
Tình yêu không chiếm đoạt và cũng không bao giờ bị chiếm đoạt;
Bởi yêu là đủ cho tình yêu.”

(Khalil Gibran, tr. 61)

“Một thời hai ta đã từng yêu
Nhưng vì đâu vật đổi sao dời
Giờ chỉ còn là những kẻ đơn côi
Cố quên đi tên nhau mà thôi.
…

Thứ Năm, 30 tháng 1, 2014

Kết thúc một năm




Vào những ngày cuối năm âm lịch, tôi thường có lúc lắng lòng lại để nghĩ về thời gian, cảm thấy mọi thứ đang vùn vụt trôi đi và mình thì bị bỏ xa đâu đó trên con đường của những giấc mơ năm nào. Những sự kiện dù chỉ là từ năm ngoái, năm kia mà như đã lùi vào một dĩ vãng xa tít tắp nào đó, thoắt một cái dường như đã không mang tầm quan trọng như nó từng mang. Những khoảnh khắc thế này giúp tôi nhận ra rằng làm người thì ra là một chuỗi những hành vi bỏ lại. Và cái gì thì rồi chúng ta cũng bỏ được, kể cả điều từng chiếm trọn tâm trí mình. Thời gian xóa nhòa tất cả…

Mỗi năm dịp này, câu nói « Thời gian như thoi đưa, tháng ngày tựa nước chảy » lại vọng về trong tâm trí nhưng tôi không còn biết lòng mình buồn hay vui. Có người kết thúc một năm có thể tỉ mẩn kiểm thảo lại điều đã làm được, điều chưa làm được rồi từ đó phác họa bước tiếp cần đi. Nhưng tôi sợ liệt kê bảng thành tích đời mình (một chữ « KHÔNG » to tướng là đủ) cũng ngần ngại trước những câu hỏi mục tiêu, dự định (một dòng để trống là diễn đạt trọn điều cần ghi). Nên không có năm nào tôi lụ khụ góp nhặt được đúng sai, thành bại trong năm của mình. Năm nay thì lại càng không. Như một chặng nghỉ giữa những năm nhiều áp lực, dù là chặng nghỉ kéo dài chuỗi sự việc gây nản lòng, tôi muốn đánh dấu năm 2013 như một năm khép lại tất thảy những trở ngại, phiền muộn trở về trước. Vì vậy năm 2014 như đang bước đến với những đòi hỏi gắt gao. Và liệu rằng tôi có thể làm gì ra trò…

Một cái tết giản dị. Về phương diện cá nhân, tôi chỉ đi chỉnh trang lại mái tóc. Một năm và giá cả của một salon tóc đã đội lên trời một ít. Một năm và kinh tế khó khăn dường như đã làm nhiều tiệm làm tóc phải đóng cửa. Thế nhưng vì sao giá cả của những tiệm trụ lại vẫn cứ leo thang. Họ liên tục than vắng khách và rồi vẫn liên tục lên giá ( ?). Tôi quay lưng hẳn với việc sắm sửa áo quần, giày dép, kỳ thực cũng không còn niềm vui thơ trẻ của việc diện cái gì mới mới hay có cái gì mới mới để khoe. Trong gia đình cũng loại nhiều thực phẩm thường hay mua trong những năm khác. Kể cả mứt kẹo cuối cùng cũng không mua. Phần vì vấn đề an toàn thực phẩm, phần vì có lẽ đời sống đang già đi và người ta không còn tìm thấy sự háo hức trong những sự kiện dường như ngày càng mang tính gánh nặng cộng đồng hơn là xuất phát từ sự hoan hỉ từ trong tâm can mỗi người. 

Dẫu sao đã sơn lại được cánh cửa đã nhòe nhoẹt cũ kĩ mấy năm nay. Và phủ lên được bức tường ngoài nhà đầy vết ố bẩn lớp sơn sáng mới. Và nền nhà, vật dụng đã được cọ rửa chu đáo. Những tấm ga trải giường thơm phức cũng đã được lấy ra khỏi tủ. Những bông hoa tươi lần lượt được cắm vào các bình. Và sáng 30 tết, mùi thức ăn đã rộn ràng trong bếp…

Và cái Tết đã chạm ngõ để rồi qua đi...

Thứ Bảy, 25 tháng 1, 2014

Cảm nhận ban đầu khi đọc Những màu khác*



Có lần tôi bị lỡ mất cơ hội đọc Istanbul – Hồi ức và thành phố của Orhan Pamuk, có lẽ vì vậy mà tôi đã chọn Những màu khác làm quyển sách tiếp theo muốn đọc. Không phải là tiểu thuyết, một câu chuyện hư cấu dựa trên nền tảng sự chân thật nào đó, Những màu khác là một tuyển tập những ghi chép của tác giả về những khía cạnh khác nhau trong đời sống thực của ông. Và đó hẳn là những gì thân thuộc gắn bó nhất cũng đồng thời là những gì nhà văn quan tâm. 

Mặc dù chưa được đọc Istanbul – Hồi ức và thành phố, thông qua Những màu khác, tôi cảm nhận được sự ám ảnh của nhà văn đối quê hương của mình. Istanbul vẫn là một chủ đề xuyên suốt và dường như luôn không khôn khuây trong tâm trí nhà văn. Cũng như cái tính chất Phương Đông – Phương Tây, sự khác biệt giữa hai nền văn hóa và giữa những con người đứng ở giữa lằn ranh và chưa/chưa thể cảm thấy mình thuộc hẳn về phía bên nào. Tôi nghĩ rằng điểm đặc biệt của văn Orhan Pamuk là ông giới thiệu được Istanbul đối với thế giới trong tư cách một nhà văn Istanbul (và bây giờ nếu ai nói đến Istanbul, có lẽ tôi sẽ nghĩ đến Orhan Pamul đầu tiên). Nhiều phần hay nhất trong tuyển tập còn thuộc về những trang viết về tình yêu đối với văn chương, với sách và những tác giả yêu thích của nhà văn (bằng cách viết của mình, ông thực sự khiến tôi muốn đọc Dostoyevsky – nhất là Anh em nhà Karamazov của nhà văn này). Trong khi những bài viết về tiểu họa và vài sự kiện chính trị lại không thực sự gây chú ý với tôi và càng về những phần sau, các bài viết có khuynh hướng khô khan như những bài chính luận. Cho đến câu chuyện Nhìn ra cửa sổ và bài diễn văn cuối - Cái va li của cha tôi – cái không khí gia đình vừa gần gũi vừa cô đơn, chất tự sự trầm tĩnh của nhà văn trở lại và đây cũng là những phần cảm động nhất trong cả tuyển tập. Tôi đoán rằng rất nhiều chi tiết trong những bài viết này, đặc biệt về Istanbul có lẽ sẽ được nối dài sang Istanbul – Hồi ức và thành phố và vẫn sẽ bằng lối hành văn phong phú, tỉnh táo nhưng giàu sắc hoài niệm và nội tâm.

Điểm tôi hơi ngạc nhiên về Orhan Pamuk là – tôi vốn hình dung đấy là một nhà văn hiền lành, trầm mặc, người cả đời sống ở Istanbul và giam mình trong một căn phòng mỗi ngày 10 tiếng để viết văn, đôi khi ông có thể có những khoảnh khắc vô cùng lạnh lùng. Như nhìn thấy một con hải âu hấp hối và sau đó tiếp tục việc của mình và sau đó nhìn thấy nó chết và sau đó tiếp tục việc của mình… 

Quyển sách khá dày, có những bài viết dài và những bài viết ngắn, rất ngắn. Nhưng tôi tin rằng tuyển tập này không phải để đọc liền một mạch và thậm chí không cần thiết phải đọc từ đầu đến cuối mặc dù sự sắp xếp của nhà văn là có chủ ý. Bởi lẽ khi đọc gắng sức theo kiểu trật tự một câu chuyện có trước có sau, có lúc tôi đâm chán, nhất là ở những chủ đề xa lạ với tôi lúc bình thường hoặc tại thời điểm đó. Thế nên nếu nhẩn nha đọc và đọc phần nào đó khi bản thân đang tìm kiếm nó, người đọc sẽ cảm nhận phần viết đó trọn vẹn hơn…

---

* Những màu khác - Orhan Pamuk, Lâm Vũ Thao dịch, NXB Văn học và Nhã Nam, 2013.

From The Day with Love

Từ ngày 7.7 đến nay, tôi bán được 24 cuốn sách. Một con số cụ thể nhưng vô cùng trừu tượng. Tất cả những người mua đều là người que...