Người Rác

Tôi về nhà vào quãng năm giờ. Đó là một buổi chiều cuối tháng tư. 

Sau khi vặn chìa khóa, bước vào nhà và xoay người đóng cửa – một việc làm tuần tự, tôi đứng sững ngay thềm nhà. Không hẳn là giật mình. Tôi là kiểu người phản ứng chậm chạp, thể như não bộ đã tự thiết lập một quy trình dài lâu và phức tạp để tôi nhận thức được cái gì đang diễn ra và cũng dài lâu và phức tạp như thế, để tôi buộc cơ thể phải làm gì sau đó. Dĩ nhiên, bởi vì dài lâu và phức tạp, cả hai quá trình ấy, thường là tôi chẳng làm gì được nữa. Tôi chỉ đứng thộn mặt ra. 

Có một người đàn ông đang ở trong phòng khách. Gã vừa mới đứng lên, hẳn vậy, với chiều cao áp đảo. Và giơ tay chào. 

“Xin chào, tôi là Người Rác!” 

Dễ chừng năm phút trôi qua mà tôi vẫn đứng đó, á khẩu.

 “Tôi biết có hơi đường đột, nhưng xin cô chớ hiểu nhầm. Tôi ở đây chỉ để nói chuyện và sẽ không làm phiền cô lâu. Được chứ, thưa cô?” Gã nói và mỉm cười thân thiện. 

 “Ờ”, cuối cùng tôi phát ra thứ âm thanh yếu ớt, chẳng biểu lộ gì ngoài sự đờ đẫn. 

“Cô có thể mở cửa, để bớt sợ hãi. Đây là một cuộc trò chuyện, và tôi mong cô thoải mái” Gã nói. 

Tôi hành động theo như cái máy được thao tác, dù còn lâu, còn lâu tôi mới có thể cảm thấy thoải mái với sự tình này. Một gã đàn ông xa lạ xuất hiện trong căn nhà khép kín của bạn, khi bạn không có ở đó, chờ bạn về và đề nghị một cuộc trò chuyện. Y như phim trinh thám.

Tình yêu của chúng ta (2)

3. 

B, hai chín tuổi, nghĩ mình là người đồng tính khi anh phải lòng G, cậu trai nhỏ hơn mình chín tuổi. Là người trưởng thành, B không thấy điều đó là kinh khủng. Trong quá khứ, anh từng trải vài mối tình với phụ nữ nhưng chưa từng yêu ai sâu đậm. Với tính cách không câu nệ và ưa tự do, B còn cảm thấy như được bơm chất kích thích vào người, khiến nhịp đời anh hối hả và rạo rực, trong cái ngày anh khám phá ra tình yêu đồng giới của mình. 

G ở trong một nhóm kịch thường biểu diễn ở các phòng trà và quán cà phê. Nhóm kịch của cậu tập hợp nhiều thành phần cùng ở độ tuổi hai mươi, với xuất phát điểm chung là đam mê diễn xuất nhưng không có điều kiện và vận may để trở thành ngôi sao. Sau ba năm hoạt động, nhóm kịch nhận được sự được yêu thích và chào đón. Việc tham gia những cuộc thi được phát sóng trên truyền hình cũng khiến G và các thành viên dần được biết đến rộng rãi. 

G điển trai, thân hình cân đối, khuôn mặt rám nắng, là thỏi nam châm thu hút sự chú ý. Nhưng cậu, vốn không thích làm tâm điểm công chúng, cũng tỏ ra xuất sắc ở vai trò viết kịch bản. “Tôi muốn trở thành một biên kịch hơn là một diễn viên. Tôi không chịu được mùi son phấn, của chính mình – khi buộc phải thế, hay của bạn diễn”, G nói với B sau này. Mỗi cử chỉ và ánh nhìn của cậu toát vẻ quyến rũ dù không bao giờ cậu cố quyến rũ ai. 

B trúng tiếng sét ái tình với G. Và anh trở thành khán giả trung thành, ở mọi nơi và trong mọi suất cậu diễn. Cái nhìn của anh như đốt cháy sân khấu và sau một thời gian cũng có hiệu quả. Một ngày kia, sau một vở kịch ngắn và vui nhộn, khi mọi người lục đục ra về, G bước phăm phăm về phía B và hỏi: “Anh tính nhìn tôi đến bao giờ?” 

Cậu có thể cho tớ mượn hết sách của cậu được không?

X có một phòng riêng chất đầy sách. Cô đọc khá đa dạng, nhiều nhất là tiểu thuyết và sách dạy kỹ năng; khoa học, lịch sử hay thiền tự cô cũng quan tâm nhưng ít hơn. X cũng lưu giữ sách học, sách giáo khoa các cấp và nhiều hơn là sách về luật, những cuốn giáo trình nặng trịch cùng các Luật, Bộ luật qua các năm (cô không nỡ vứt bỏ thứ gì). Về sau, khi tham gia các khóa học về nấu ăn hay quản trị, X lại tiếp tục làm đầy thêm kho sách của mình. 

V ngưỡng mộ khả năng đọc của X. Cô cũng có cho một số lượng sách là gia tài riêng nho nhỏ. Nhưng V hầu như chỉ đọc những gì cô thích, nghĩa là văn học. Có một thời, những cuốn sách kỹ năng cũng ngốn kha khá thời gian của V. Nhưng càng nhiều tuổi, cô càng cảm thấy chúng phù phiếm, giả tạo. V càng không lưu giữ sách học. Cô tống chúng đi mỗi khi có thể, khi sự tiếc nuối dành cho quá khứ vơi dần. Và sự căm ghét trường học, chẳng hiểu sao cứ lởn vởn trong trái tim cô, bất chấp cô đã học gần ba mươi năm đời mình, và gần ba mươi năm ấy, tuy không phải với tình yêu, nhưng là một sự trân trọng hơn cả chân thành. 

X thích sưu tầm sách, một lần cô thú nhận. Không phải như một kiểu kinh doanh, đến một ngày nào đó những cuốn sách sẽ có giá trị của một món đồ cổ và đem lại lợi nhuận. Đó là cảm giác thỏa mãn được sở hữu, đặc biệt là sở hữu những thứ hữu hạn, hiếm có. Trong đám sách của mình, chính thế, X nâng niu những cuốn sách cũ hơn cả, những cuốn giấy đen, bìa rách nát hoặc đã mất bìa, có những dòng chữ xuất xưởng từ quá khứ, chứa đựng những cụm từ ngữ mà thời nay không còn ưa dùng. X tốn khá nhiều thời gian cho chúng, tìm kiếm, lùng sục và bảo dưỡng. Cô thường nói về chúng như nói về vật báu, với sự tự hào không giấu diếm. Và cũng kĩ lưỡng bọc mọi cuốn sách cô có.

“Để làm gì vậy?” V hỏi “Mỗi cuốn sách đã có một trang bìa, như một cách thể hiện vẻ đẹp bên trong, cậu bọc lại thì còn gì nữa”. “Phòng mối mọt và ẩm mốc, sách vở mong manh lắm, rất dễ bị hủy hoại, cậu không biết à?” X nói. Vì việc này, có lần cô suýt mất toi hai thùng sách khi giao chúng cho kẻ tự nhận là “dịch vụ bọc sách chất lượng cao” mà sau đó hóa ra là kẻ đang mắc nợ, thế nên luôn sống với tinh thần bỏ chạy mỗi khi có món nợ gọi tên mình. “Một bài học nhớ đời”, X rùng mình và không bao giờ giao sách cho bất kỳ dịch vụ tương tự. Cô tự bọc lấy, chủ yếu bằng da, giấy và đôi khi nilong.

Tay sát thủ mù – Margaret Atwood

Cũng như tia X. Con người chỉ là một thứ sương mù, là nước nhuộm phẩm. Mà nước thì luôn làm gì nó thích. Bao giờ cũng lao xuống dốc – tr. 23.

…tôi đồ rằng tất cả mọi người đều không tránh khỏi phận biến thành cổ lỗ trong mắt đám trẻ con – tr. 38.

Chuyện bẩn thỉu là cách khuyến khích xóa mù tốt nhất – tr. 39.

Mỗi cuộc đời đã là một bãi phế thải ngay từ khi còn đang diễn ra quá trình sống, và càng tệ hơn sau quá trình đó. Nhưng dù là bãi phế thải, thì cũng nhỏ đến bất thường: ai đã trải qua việc dọn dẹp khi người khác chết, sẽ hiểu tới lượt mình chắc chỉ đầy dăm bảy cái túi rác xanh – tr. 56-57.

Từ biệt có thể nát lòng, nhưng gặp lại chắc chắn còn tệ hơn nữa. Thịt xương không bao giờ bằng được cái bong bóng lung linh choán chỗ trong khoảng trống. Thời gian và khoảng cách vuốt mịn mọi đường nét; rồi bỗng nhiên người thương xuất hiện, chính giữa ánh mặt trời ban trưa soi mói, mỗi nốt ruồi với lỗ chân lông và nếp nhăn hay râu cứng đều phơi rành rành – tr. 72-73.

Sự xả thân có mặt trái ấy: thói độc tài – tr.74.

Không hiểu cảm giác ấy ra sao – khát khao, mong mỏi người đang ở ngay trước mắt mình, ngày nào cũng vậy? – tr. 75.

(Mẹ nào ta có đều là do ta tự chế. Là bù nhìn, là hình nhân sáp để chúng ta cắm kim vào, là những sơ đồ thô thiển. Chúng ta không cho phép họ được tồn tại biệt lập, chúng ta bịa ra họ cho hợp với ta – cho cơn đói, cho ước muốn, cho thiếu thốn của riêng chúng ta…) – tr. 88.

Vì sao chúng ta khao khát muốn để lại ký ức về bản thân? Ngay giữa khi đang sống. Ta cần khẳng định sự tồn tại của mình, như chó tè vào chân trụ cứu hỏa. Ta bày ra ảnh chụp đóng khung, bằng cấp lồng kính, cúp thưởng mạ bạc: ta thêu chữ đầu tiên trên góc chăn, khắc tên lên cây, vạch nguệch ngoạc lên tường nhà tiểu. Vẫn chỉ là nỗi khắc khoải ấy thôi. Chúng ta mong muốn điều gì? Khen ngợi, ganh tị hay kính trọng? Hay chỉ cần chú ý, kiểu gì cũng được?

Ở mức thấp nhất ta cần một chứng nhân. Ta không chịu được ý nghĩ giọng mình rốt cuộc sẽ tắt lịm, như cái đài hết pin.

Tr. 90

Cần luôn làm việc

Tôi bận rộn đến ngày cuối cùng của năm. 27 Tết. Điều khác biệt của hôm đó là, mọi người cùng đợi đến thời khắc đồng hồ điểm năm giờ ba mươi phút chiều. Trong khi sắp xếp lại mọi thứ. Không còn ai đến làm phiền ai, như có thể phó mặc những hồ sơ chưa có người đến nhận. Từng giây, từng giây thời gian trở nên chậm chạp hơn bao giờ. Rồi cây kim phút nhích vào con số chỉ 30 phút, rồi một rồi hai giây nữa qua đi. Tất cả xôn xao, và những lời chào nhau, tạm biệt, ăn Tết vui vẻ… dậy sóng. Đến bây giờ, sau bốn tháng, đó là ngày đầu tiên và duy nhất tôi đi làm về sớm. Nghĩa là về đúng giờ.

Trong toàn bộ quá trình làm việc của mình, tôi chưa từng bận rộn như hiện tại. Điểm này không khiến tôi nản lòng. Tôi biết là mình mong được bận rộn. Không có gì kinh khủng hơn khi bạn đến sở làm và ngồi đờ đẫn như một người buồn ngủ mà không được phép ngủ. Cần luôn làm việc. Nếu bạn đến nơi nào đó để làm việc, ý tôi là vậy.

Có những người không qua nổi giai đoạn thử việc, kinh ngạc làm sao. Và chính sách công ty, tôi  có thể gọi nó là gì nếu hai từ “thay máu” không thích hợp, sẽ lần hồi sa thải những người trong danh sách cuối của một bảng xếp hạng (mà họ phân bổ nó như một chỉ tiêu phải đáp ứng), như buộc người lao động làm việc trong một đe búa khổng lồ. Và hàng lô những quy định và quy trình… 

Có những người muốn nghỉ việc, sau một năm lương thưởng hậu hĩnh, chẳng vì lý do gì ngoài lý do tôi đã biết. Công việc sẽ luôn như vậy, và em chẳng thể phát triển được. Em không phải nói về sự thăng tiến, mà kiến thức và tư duy… Dân luật thường chung một luận điệu. Và tôi bảo, “cỏ nhà người khác luôn xanh hơn”… 

Sau hai tháng thử việc, hợp đồng lao động chính thức cũng đã được đặt bút ký. Vài ngày đắn đo, tôi không hăm hở, nhưng rồi tôi biết chẳng thể khác được. Tôi cần phải kiếm tiền. Ngoài ra thì chẳng có gì quan trọng. 

Đừng đi…
Cuộc đời khốn khó rồi sẽ qua…
Chúng ta sẽ ngồi trên xích đu và cùng nhắm mắt
Thấy đời mình như một cánh chim…
(Thơ Nguyễn Phong Việt)

Người đọc – Bernhard Schlink

Tại sao? Tại sao khi nhìn lại quá khứ thì những gì đẹp đẽ của chúng ta lại rạn nứt bởi sự thật xấu xa tiềm ẩn trong đó? Tại sao hồi ức về những năm tháng hôn nhân nhuốm cay đắng khi lộ ra rằng người kia chừng ấy năm có một người tình? Vì người ta không thể hạnh phúc trong tình cảnh đó được? Song người ta đã hạnh phúc cơ mà? Có lúc hồi ức không trung thành với hạnh phúc, nếu kết cục diễn ra đau đớn. Vì hạnh phúc chỉ đúng thật nếu nó vĩnh viễn tồn tại ? Vì chỉ cái gì đã từng đau đớn, cho dù không ý thức và không nhận ra, mới kết thúc đau đớn ? Nhưng thế nào là nỗi đau không ý thức và không nhận ra? – tr. 40-41.

Sự chối bỏ làm hại đến mối quan hệ không khác gì phản bội trắng trợn – tr. 74.

Cô không theo đuổi ý muốn riêng, mà đấu tranh cho sự thật và công lý của riêng cô. Sự thật ấy, công lý ấy – chỉ vì cô luôn luôn phải ngụy tạo chút ít, vì cô không bao giờ được hoàn toàn cởi mở, không bao giờ được là chính mình – là một chân lý thê thảm, một công lý thê thảm, nhưng là của riêng cô, và cuộc đấu tranh giành lấy chân lý và công lý ấy là cuộc đấu tranh của riêng cô.

Chắc chắc là cô đã hoàn toàn kiệt sức. Cô không chỉ đấu tranh trước tòa, cô đã và luôn luôn đấu tranh, không để chứng minh năng lực của mình, mà để che giấu những bất lực của mình. Một cuộc đời mà những lúc vùng dậy là những cuộc rút lui hiên ngang, những chiến thắng là những thất bại che đậy.

(tr. 131-132)

Nếu sự thật của những gì ta nói ra chính là hành động của ta, thì nói để làm gì – tr. 170.

… khi thời điểm lý tưởng đã lỡ, khi ta chối bỏ quá lâu, khi ta bị chối bỏ quá lâu thì cuộc đời đã quá muộn, ngay cả khi nó được vận hành mạnh mẽ và cuối cùng cũng được tưng bừng đón chào. Hay là không có chuyện quá muộn, chỉ có muộn, và muộn vẫn còn hơn là không bao giờ? – tr. 182.

… người ta cũng xua đuổi ai đó bằng cách đẩy người ấy vào một ngách nhỏ - tr. 191.

Những năm cô đơn phải chăng đã làm người ta không chịu nổi cuộc đời này nữa? Thà tự sát còn hơn rời chốn tu viện ẩn dật để quay lại với cuộc đời? – tr. 201.

(Lê Quang dịch, NXB Hội nhà văn & Nhã Nam, 2014)

Tình yêu của chúng ta

 

1.

A yêu B khi cả hai vừa vào trung học, lớp 10, bậc phổ thông.

A hiện đại, đào hoa trong khi B là cô gái có khuynh hướng truyền thống, bảo thủ. Để có được cái gật đầu của B, A kiên trì theo đuổi cô bé một năm ròng. Cả lớp bàn tán, tình yêu của họ không sống sót nổi sau hai tháng. Nhưng hai năm sau và bốn năm tiếp theo, A và B cùng vào đại học, mỗi người một trường, họ vẫn yêu nhau.

Sau khi tốt nghiệp, B vào làm cho một công ty quảng cáo, A được cử đi tu nghiệp ở xứ sở sương mù trong hai năm. Khi quay về, cậu cầu hôn B nhưng B từ chối. Lá số tử vi nói cô phải lập gia đình sau năm hai bảy tuổi, nếu không, sẽ trải ít nhất hai lần đò. “Đợi em ba năm”, cô nói. A ô kê và tìm cách giải phóng đám tinh trùng của mình, như thi thoảng cậu vẫn làm. Để giữ sự trong trắng cho bạn gái, cậu nghĩ đó là lý do chính đáng, việc ngủ với những cô nàng dễ dãi hoặc đôi khi, với gái làng chơi chỉ là vấn đề sinh học.

B phát hiện sự thật. Cô hét lên kinh tởm trong khi A giải thích và cầu xin cô tha thứ. Rồi họ làm hòa, sau vài lần B hét vào mặt A và cậu cầu xin cô tha thứ. Nhưng B như trở thành con người khác, khó chiều chuộng, hay cáu gắt và ưa tỏ ra cay đắng. A chán ngán. Đám tinh trùng không được giải phóng lại vẫn không ngừng hành hạ cậu. Cậu nói lời chia tay. B sốc và chìm trong đau khổ.

Sau hai năm, B tình cờ gặp lại T, người bạn thời thơ ấu. T vừa chia tay người yêu. Họ hẹn hò rồi cả hai cảm thấy đối phương là người mình tìm kiếm bấy lâu. Họ lấy nhau. B thường kể về tình yêu với T, nhuốm màu thần tiên: kéo dài từ thời học mẫu giáo, từng lạc nhau giữa biển người để rồi gặp lại ở tuổi hai bảy, hai trái tim vẫn mãi đập chung một nhịp. B xóa sổ A trong câu chuyện. Một năm sau ngày cưới, cô sinh bé trai đầu lòng.

A, về phần mình, cặp kè với cơ số phụ nữ, sau đám cưới B ít lâu, kết hôn với một phụ nữ hơn cậu hai tuổi. Hai năm sau, anh làm cha một bé gái.

2.

Hai mươi tuổi, C có mối tình đầu.

Trên chuyến tàu Bắc Nam xuyên qua cái nóng bỏng rát của mùa hè, vì chứng say xe, C vật vờ, trôi nổi như bóng ma. Ngồi chung khoang, D tận tình chăm sóc cô. Hai ngày một đêm bên nhau, họ phát hiện, không chỉ cùng quê, họ còn học chung một trường đại học. D có giọng nói thanh khan nhỏ nhẹ và óc hài hước. Anh thường làm C phá lên cười dù bình thường tính cách cô có phần nghiêm nghị.

D trọ học ở gần trường, một mình trong khi C ở cùng đám bạn gái. Do vậy lẽ thường cô hay đến chỗ anh thay vì ngược lại. Cô nấu nướng và thi thoảng giặt giũ cho D. D thường mua hoa tặng cô và nhắn tin cho cô mỗi tối, nội dung thường là chúc ngủ ngon và nói rằng anh yêu cô, mãi mãi.

C không phải loại con gái dễ dãi. Nhưng cô không có tí kinh nghiệm tình trường nào. Trong tình yêu, nam cũng như nữ, có nỗi nhớ nhung và những khao khát hướng về người mình yêu. Chẳng bao lâu, C để D hôn hít, vuốt ve và sờ soạng qua lớp áo ngoài. Rồi một lần cô để anh đi xa hơn.

Bấy giờ là tháng mười, và trong một buổi chiều mưa rầu rĩ, P đến lớp học và tìm gặp C. P nói mình và D đã yêu nhau hơn hai năm, rằng có vẻ D đang lừa dối cả P và C. C không tin vào tai mình. Cô tìm D nhưng D lẩn tránh. Anh nhắn tin nói lời xin lỗi và nói rằng mình không thể chọn lựa, anh yêu C và cũng yêu P.