“ … càng lớn tuổi, con người ta càng nói ít
đi. Họ nghĩ nhiều hơn”.
“Xưa nay chiến tranh nổ ra cũng chỉ vì miếng ăn.
Mặc dù người ta luôn tìm cách che lấp đi bằng những điều cao cả”.
“Khi bạn không làm được điều bạn muốn làm, có lẽ
bạn cũng cảm thấy tự do bị tước đoạt”.
“Khi một kẻ được đối xử đặc biệt hơn những kẻ khác,
tự nhiên hắn trở thành cái gai trong mắt những kẻ còn lại.
Dù bản thân hắn và những kẻ không ưa hắn, xét cho cùng thì cũng chẳng ai
độc ác gì”.
“Các bậc có tuổi thường nghĩ chán rồi mới làm. Cũng
có thể nghĩ chán rồi chả thèm làm gì hết”.
“Khi bạn quá tin cậy hoặc sùng bái một ai, chắc
chắn bạn không bao giờ đề phòng, thậm chí nghi ngờ. Và đôi khi bạn chết vì niềm
tin ngây thơ của mình”.
“Khi con người ta trông thiện lương hơn thì không
phải vẻ mặt mà chính tâm hồn của họ vừa được lau chùi”.
“…khi ta yêu ai bao giờ cũng yêu tất cả những gì
thuộc về người đó, cả điều hay lẫn điều dở. Cả những điều không hay không dở”.
“Tình bạn là điều gì đó thật kỳ diệu. Đó là thứ
tình cảm trong sáng và vô điều kiện, là món quà tặng mà khi ta trao vào tay ai
số phận hiếm khi giật lại. Vì vậy mà nó bền chắc và có thể kéo dài thăm thẳm
qua thời gian và sự xa cách”.
Có một người từng
nói, không hiểu sao một người như tôi lại có ý muốn nuôi chó. Đến lượt mình,
tôi cũng không hiểu tại sao lại có một thắc mắc kiểu này. Họ nói, đại ý là,
nuôi một chú chó bạn sẽ yêu và gắn bó với nó, hơn cả một con người. Điều vốn có
thể xảy ra với người bình thường ấy, với một người không yêu con người như tôi,
nuôi một chú chó chỉ dẫn đến việc tôi sẽ không bao giờ yêu một con người nào cả.
Bản thân người này cũng khẳng định không bao giờ nuôi chó, vì họ sợ sẽ chỉ còn
tình yêu dành cho chú chó của mình (mà họ thì còn muốn yêu con người).
Lần đầu tiên tôi
nghe một suy nghĩ kỳ lạ như vậy. Tuy không thực sự bận tâm, không phải tôi
không cảm thấy sự thái quá của quan niệm này. Về sau, tôi biết, người đó từ nhỏ
đã ác cảm với việc người ta nâng niu chăm sóc thú cưng, chủ yếu xuất phát từ cảm
giác ganh tỵ của một đứa trẻ thiếu vắng tình thương. Nhưng có lẽ mối ác cảm ban
sơ theo thời gian đã hằn thành một vệt nhăn khắc sâu trong tiềm thức, mặc dù
tôi có cơ sở để hoàn toàn tin, ở họ, không có bất cứ sự hằn học độc ác nào dành
cho loài vật.
Tại sao một người
như tôi lại muốn nuôi chó… và sau đó thêm, tại sao tôi không nuôi mèo. Tôi
không muốn giải thích dài dòng, chỉ nói tôi không thích mèo, mèo là loài vật
kiêu ngạo, người đó lại lập tức bảo: thế mới
thích hợp với cô. Tôi không thể và cũng có lẽ không muốn cởi mở nhiều về bản
thân cho người đó hiểu mình hơn. Khối rubic có nhiều màu nhưng không phải lúc
nào chúng ta cũng đủ bình tâm để nhìn nhận tất cả màu sắc trong một con người,
điều này đúng với cả bạn lẫn tôi. Những trao đổi trở nên khó khăn. Thật kinh khủng
khi trò chuyện và sau đó phải giải thích cho từng điều mình nói ra. Toàn bộ câu
chuyện về một chú chó kết thúc. Cùng với cảm giác kỳ quái mà tôi sẽ không cố gắng
đào sâu, về việc không hiểu bằng cách nào đó, một người có thể liên hệ việc tôi
yêu thương một chú chó đồng nghĩa với việc tôi không xem họ bằng một con chó.
Sự thật là, với
tôi, dù là người hay là chó, không có tình yêu dành cho tất cả. Tôi chỉ có sự
lương thiện và nhiều hơn là thiện chí tình bạn. Với tập hợp những người và vật
xa lạ ngoài kia… Trước khi, có thể là rất lâu, nói về tình yêu...
Trong lúc lôi ra
cái headphone cũ kỹ và loay hoay gắn vào ổ cứng máy tính, khi cố gắng tìm kiếm
lý do tại sao tôi không dùng được cái headphone trong thời gian dài qua, tôi
phát hiện phần phía sau sát tường của bộ máy tính vi tính để bàn, đặc biệt ở những
phần giắc cắm, đã phủ đầy bụi bặm. Dễ đến nửa năm tôi không lau chùi phần phía
sau này dù ngày nào nhà cửa cũng được lau chùi dọn dẹp.
Phát hoảng trước
mức độ bụi bặm của máy tính, sáng nay tôi tiến hành phủi bụi. Nơi đóng nhiều bụi
nhất là ổ cứng máy tính, đặc biệt ở những cánh quạt làm mát. Ở những ở giắc cắm
và các dây điện càng kinh khủng. Ngay cả dưới gầm bàn sát chân tường không chỉ
có bụi, mà tóc tai cũng bám đầy vào, mắc kẹt nhiều nhất dưới những chân bàn có
bánh lăn. Trong những hóc hẻm này, việc quét nhà, lau nhà mỗi ngày chẳng có tác
dụng gì đến chúng. Bụi như rủ nhau trốn vào những chốn này hết. Những lúc dọn dẹp
tôi thường ao ước nhà có một cái máy hút bụi. Nhưng mẹ tôi chưa bao giờ cho đó
là cần thiết. Thậm chí suốt một thời gian dài mẹ tôi còn không chịu dùng cây
lau nhà vì cho rằng lau bằng khăn, bạn biết đó, nghĩa là bạn phải quỳ xuống đất
dùng sức mà lau, mới đảm bảo sạch sẽ. Đầu tiên, tôi tiến hành mở thùng máy,
tháo cái quạt phía bên hông và dùng cọ cẩn thận quét sạch đám bụi bám dằng dai
trong những góc khuất này. Đám bụi chắng mấy chốc rơi đầy xuống đất, đen kịt
như những con bồ hóng.
Tôi nhớ đến một
nghiên cứu từng cảnh báo rằng bàn phím máy vi tính là một ổ vi trùng, rằng
nó bẩn gấp nghìn lần bồn cầu nhà bạn. Hồi xa lắc nào đó, trong lúc "rảnh
rỗi sinh nông nổi", tôi mang nguyên cái bàn phím máy tính đi xối nước. Đó
cũng là lần cuối cùng tôi nhìn thấy cái bàn phím đó. Đôi lúc tôi ngẫm nghĩ
không hiểu tại sao tôi hành động ngốc nghếch như vậy. Có vẻ như tôi cho rằng
bàn phím máy tính là một bộ phần tách rời và chẳng dính líu tí nào đến điện
đóm. Thế nhưng chả phải lúc bình thường tôi hiểu rất rõ, rằng tất cả những
gì thuộc về máy tính đều là những linh kiện điện tử. Chúng là phần xác. Những
dòng điện trao cho chúng linh hồn. Phần nào hỏng thì đều đồng nghĩa với tê liệt,
chết chóc. Tại sao tôi có thể hồn nhiên đi nhúng nước một thiết bị điện?
Cơ mà những khoảnh khắc thấy mình ngốc nghếch đến thế, tuy ít thôi, cũng có lẽ
không hiếm hoi mấy.
Hồi còn làm ở
công ty cũ, vì chúng tôi thuộc bộ phận chi nhánh, có những việc chúng tôi phải
hỏi qua ý kiến trên hội sở (tôi không nghĩ rằng điều này luôn cần thiết bởi thông
qua những hướng dẫn tổng hợp, tôi cho rằng mình hoàn toàn có thể chọn lọc ra những
chi tiết cụ thể để áp dụng cho một tình huống cụ thể, vả lại, ở góc độ hiểu và
áp dụng pháp luật, tôi tin rằng cái tôi cần tuân thủ trước hết là pháp luật,
sau mới có thể bàn đến các quy định riêng trong nội bộ. Tuy thế, những sếp của
tôi thì không như vậy). Lần đó, tôi được nhắc phải gọi điện cho một anh nào đó
trên hội sở. Cái anh này được một số người quen (có lẽ họ trước đây học cùng
khóa trong trường luật) nhắc đến với cái tên Cường Điệu. Dù nó không phải cái
tên thông dụng, tôi nghĩ nó vẫn là một cái tên. Khi đầu dây bên kia cất tiếng a
lô, tôi hỏi : Dạ, xin lỗi có phải anh Cường Điệu không ạ ? Đầu dây
bên kia là một khoảng im lặng, như là đột nhiên rơi vào, một khoảnh khắc bạn có thể mô tả bằng cụm từ "lặng người đi". Và cùng lúc đó, tôi cảm nhận được những cái trố
mắt hướng về mình. Tôi lập tức nhận ra sự nhầm lẫn bấy lâu. Anh ta tên Cường, "Điệu" chỉ là một dạng biệt danh người ta ghán ghép cho anh ta mà
thôi…
Có những người chỉ khi chết mới trở về được với mình. Chỉ khi trái tim
không còn đập, nó mới thuộc về cái lồng ngực của người mang nó. Khi họ còn
sống, trái tim họ lặng lẽ, không được phép có tình yêu.
Nếu không tha thứ thì cũng phải quên. Dù mang thứ máu kỳ lạ dòng họ của
chúng ta, cũng phải quên, quên cái tên của mình và câu chuyện của mình. Quên để
mà đi bình thường và lặng lờ như bao nhiêu người ở ngoài kia, những người cũng
có những giọt nước mắt không ứa ra được, những câu chuyện buồn của riêng mình.
Con người ở những nơi thật xa nhau. Cuộc đời của người này thật trừu tượng
với người khác.
...mỗi người có một câu chuyện chết không nói được. Chúng tôi đắm chìm
trong lòng sông buồn lặng, không bao giờ thực sự tìm thấy nhau.
Có một thứ được an lành, đó là tội lỗi. Khi tội lỗi được an lành thì tất cả
những thứ khác không còn an lành. Tội lỗi được an lành thì tiếp tục, đời này
qua đời khác. Nó thản nhiên bước vào những ngôi nhà có tường nhưng không bảo vệ
được những người trong nó, thản nhiên đi qua những trái tim trinh trắng và ngu
khờ, thản nhiên vùi dập những đời người, những đời người rất dài.
Người ta chọn không biết những thứ không êm ấm cho họ.
Tình yêu đổ đầy mỗi phân không khí, nó ngọt lịm vào một đêm rất buồn.
Có thể an bình và vô ưu không phải là điều chúng ta đi tìm. Chúng ta đi tìm
những mối dây gắn mình với một thứ gì đó rất bao la tôi không biết tên.
Biết được sự thật không phải là biết được câu chuyện gì, nó xảy ra như thế
nào. Biết được sự thật là biết được mình sẽ làm gì khi câu chuyện đó đẩy mình
đến vách núi giữa biển lúc những cơn sóng đang chuyển động trên đường đi của nó
đập vào vách núi.
Về một số ebook
mà hơn nửa năm nay tôi đã đọc. Đều là những tác phẩm có độ dài vừa phải hoặc ngắn.
Mưa ở kiếp sau
Của Đoàn Minh Phượng.
…
Cần có một khoảng
lặng trước khi viết đôi điều về tác phẩm và về bản thân tác giả, người mà chỉ sau
một tác phẩm, tôi thấy hết sức trân trọng. Nói đúng hơn thì cần nhiều hơn một
khoảng lặng. Bởi tôi nhận thấy sự lúng túng rõ rệt của mình. Tôi không biết bắt
đầu từ đâu. Dường như những suy nghĩ đều rời rạc và lộn xộn. Để sắp xếp chúng lại,
như đang làm, tôi phải hít một hơi dài để lấy dũng khí. Thực vậy.
Lần đầu tiên tôi
nghe đến cái tên Đoàn Minh Phượng là từ một blogger hồi còn ở blog yahoo. Tôi
không nhớ đó chính xác là thời điểm nào. Nhưng từ đó đến khi đọc tác phẩm này của
cô, đólà một khoảng thời gian không ngắn.
Bởi tôi không thể tìm được xuất bản phẩm dưới dạng in ấn ở các nhà sách nữa nên
tôi không thể đọc ngay những tác phẩm của Đoàn Minh Phượng vào thời điểm ấy
cũng như sau này. Tôi có ý định đợi sách được tái bản. Tuy nhiên, khi tìm vài đầu
sách dưới dạng ebook để đọc, ngẫu nhiên thì tôi bắt gặp Mưa ở kiếp sau.
Tôi đọc Mưa ở kiếp sau sau khi đọc Venise và những cuộc tình gondolamà tôi sẽ nói đến dưới đây. Điều này
đem đến cho tôi một cảm xúc khá cảm động mà có thể lúc bình thường tôi không để ý lắm.
Mưa ở kiếp sau mà tôi đang đọc là một
tác phẩm văn chương và được viết bởi một nhà văn. Tôi không nghi ngờ điều này từ
những dòng đầu tiên cho đến những dòng cuối cùng. Nhưng thật hoài công khi tìm
kiếm nhiều hơn thông tin về Đoàn Minh Phượng. Là một đạo diễn trước khi viết
sách, sống ở hải ngoại nhiều năm trước khi về Việt Nam. Cho đến nay, dường như
cô chỉ có hai tác phẩm văn học : Và khi tro bụi (xuất bản năm 2006) cùng
Mưa ở kiếp sau (xuất bản năm 2007). Nếu so sánh với những tác giả chỉ có duy nhất
một tác phẩm trong đời nhưng đủ để lưu danh như Emily Bronte hay Harper Lee,
thì Đoàn Minh Phượng với hai tác phẩm tính đến nay cũng không hẳn là con số quá
ít ỏi. Nhưng như nhiều độc giả khác, tôi vẫn mong đợi sự trở lại của cô trong
tư cách nhà văn. Tôi cơ hồ có niềm tin về sự nặng lòng của cô với nghiệp viết.
Chỉ có điều, sự im lặng suốt một thời gian dài cũng cho tôi linh cảm về một sự
bế tắc, ít nhất trong bối cảnh hiện tại. Tôi hy vọng là, như thường thấy, linh
cảm của tôi chỉ toàn vớ vẩn.
Về một số ebook
mà hơn nửa năm nay tôi đã đọc. Đều là những tác phẩm có độ dài vừa phải hoặc ngắn.
Tôi nói gì khi nói về chạy bộ
Của Haruki
Murakami. Thoát khỏi thế giới truyện của Haruki, thường là một thế giới đan xen
giữa thực tại và hư ảo với kiểu nhân vật ám ảnh, bị chấn thương tâm hồn, ở giữa
những cái đấy hoặc cuối cùng, tôi thấy khá thoải mái với cuốn sách dạng tự truyện
giản dị này. Haruki viết về việc chạy bộ, môn thể thao mà ông chăm chỉ tập luyện
suốt 25 năm qua. Dù không phải vận động viên chuyên nghiệp, cuốn sách cho thấy Haruki
không phải người chạy bộ xoàng xĩnh. Ông có một sức bền đáng ngạc nhiên về ý
chí và thể chất – cái này bổ sung cho cái kia và đó có lẽ là mục đích cuối cùng
của ông khi quyết tâm gắn bó với môn thể thao vốn đòi hỏi tính kiên trì cao độ
này. Vì vậy không chỉ chạy bộ như một người bình thường tập luyện thể thao, Haruki
còn tìm cách vượt qua chính mình bằng cách tham gia vào những cuộc thi ba môn
phối hợp hoặc marathon trên khắp thế giới. Có thể nói, tinh thần kiên trì bám
riết của Haruki Murakami trong tư cách người chạy bộ cũng nói lên con người của
ông trong tư cách một nhà văn. Dĩ nhiên, bản thân cuốn sách này không chỉ nói về
việc chạy bộ. Bởi người viết là một nhà văn nên sau cùng thì cái ông ta hướng đến
phải là tư cách nhà văn của mình thôi.
Chạy bộ và viết
văn dường như không liên quan đến nhau. Chắc chắn có những nhà văn không chỉ
làm mỗi một việc trong đời là viết văn. Và cũng chắc chắn có những nhà văn yêu
chuộng thể thao cũng như có những nhà văn không coi trọng việc rèn luyện thể chất.
Vì vậy chạy bộ và viết văn, nếu liên quan đến nhau, thuộc về phạm trù kinh nghiệm
riêng tư. Với Haruki, như ta thấy, viết văn là câu chuyện của tài năng và sự tập
trung mang sức mạnh của sự kiên trì. Và chạy bộ rèn cho ông cái khía cạnh thứ
hai ấy.
Dạo này mỗi tối,
trước khi đi ngủ, tôi đọc cuốn Đời tôi của Marcel Reich – Ranicki. Đọc đến giai
thoại kinh điển về sự đi dạo, ở những trang 228 – 229, tôi phá ra cười. Đó là
những dòng viết có liên quan đến Stanislaw Jerzy Lec mà theo tìm hiểu của tôi
sau đó, được xem là nhà thơ, nhà văn trào phúng, nhà cách ngôn xuất sắc
của Ba Lan thế kỷ XX. Thời điểm Marcel
Reich – Ranicki gặp Lec (năm 1944), Lec đã có tiếng tăm nhưng chưa nổi tiếng bằng
sau này. Theo những gì Marcel Reich – Ranicki mô tả, dù không hoàn toàn theo lối
khẳng định, từ cuộc gặp gỡ đầu tiên ấy cho đến về sau, Lec vẫn vậy. Là một con
người tự cao luôn chỉ thích nói về mình, không bao giờ quan tâm đến những gì xảy
đến trong cuộc đời người đối diện. Nhưng đồng thời, theo cách nhìn hóm hỉnh và
chắt lọc chi tiết của Reich – Ranicki, người ta cũng thấy sự tự cao ở Lec là sự
tự cao vĩ đại của một nhà văn có tài và không phải không hài hước. Cái đoạn khiến
tôi đang mắt nhắm mắt mở cũng phải phá ra cười là như thế này :
Sau khi kể rằng
trong suốt chuyến bay với một đồng nghiệp, Lec chỉ nói về chính mình đến mức
người này phải hỏi lại ông có nhận thấy điều đó không, Lec trả lời bằng câu hỏi ngược
lại: "Thế anh có đề tài nào hay hơn không ?", Reich – Ranicki
chuyển tiếp câu chuyện bằng một kỷ niệm của chính ông với Lec trong một chuyến
đi dạo :
"Gần nửa thế
kỷ trước, Lec và tôi đi dạo khá lâu… Lec nói không ngừng…Sau chừng một giờ, đột
nhiên ông nói: "Tiếp tục thế này thì không được. Nãy giờ chúng ta
toàn nói về tôi. Bây giờ chúng ta hãy nói về ông. Ông hãy cho biết ông thấy quyển
sách mới nhất của tôi thế nào?".
Sự duyên dáng của
Marcel Reich – Ranicki trong đoạn viết này khiến tôi vô cùng thích thú và cảm
thấy kiểu tự coi mình là trung tâm của Stanislaw Jerzy Lec nếu có khó ưa thì cũng không khó ưa chút nào,
ngược lại rất thú vị và hài hước. Tuy nhiên, tôi vẫn băn khoăn liệu có hàm ý
châm biếm nào không trong những dòng viết ấy và nhất là khi Reich – Ranicki xác
nhận Lec trọng thị ông, xem ông là một nhà phê bình xuất sắc chỉ bởi ông có một
bài điểm sách nhiệt tình về quyển Những ý nghĩ mộc mạc của Lec –
bài phê bình duy nhất của Ranicki mà Lec đọc? Và rằng "một tác giả
nghĩ thế nào về một nhà phê bình tùy thuộc vào nhà phê bình viết gì về tác giả ấy,
đặc biệt về quyển sách mới nhất của ông ta"?