Nếu một đêm đông có người lữ khách – Italo Calvino

Mọi nơi chốn đều tương thông tức thời với mọi nơi chốn khác, ta chỉ có thể trải được cảm giác cô biệt khi đang giữa một chuyến đi từ nơi này đến nơi khác, nghĩa là, khi ta chẳng ở một nơi nào – tr. 28.

… sự hoàn hảo chỉ có thể được sản sinh ra như một cái thứ yếu và ngẫu nhiên ; do vậy nó hoàn toàn không đáng để quan tâm, chân tánh của sự vật chỉ được phát lộ khi hư hoại – tr. 88.

Ta chẳng thể đổi quá khứ được hơn bao lăm so với đổi tên… – tr. 163.

Dù sao thì, kết luận mà mọi câu chuyện đều dẫn tới là cuộc sống mà một con người đã sống là một và chỉ một, đơn dạng và nén chặt như một tấm chăn co rút lại mà ta không còn phân biệt nổi thớ sợi này với thớ sợi kia nữa – tr. 163.

Đọc là niềm cô đơn… Người ta đọc là đọc cho mình, dù có hai người cùng đọc đi chăng nữa – tr. 226.

Ta thấy đọc nhất thiết phải là một hành động cá nhân, cá nhân hơn nhiều so với viết. Nếu ta giả định rằng sự viết là nhằm vượt ra ngoài các giới hạn của tác giả, thì nó sẽ chỉ tiếp tục có ý nghĩa khi nó được đọc bởi một người duy nhất và đi ngang qua những mạch thần kinh của người này. Duy chỉ khả năng được đọc bởi một cá nhân nào đó mới chứng tỏ rằng cái được viết ra có dự phần vào sức mạnh của sự viết, một sức mạnh vượt quá một cá nhân – tr. 272.

Một khi ta đã rũ bỏ được cái mà ta từng nghĩ là thiết yếu, ta nhận ra mình có thể thiếu nhiều thứ khác cũng không sao cả, thế rồi thiếu nhiều thứ khác nữa cũng không sao cả - tr. 384.

(Trần Tiễn Cao Đăng dịch, NXB Hội Nhà Văn, công ty Nhã Nam, 2011)

Đọc là niềm cô đơn…

Mua “Người đua diều” sau nhưng cuối cùng tôi lại đọc xong trước “Trò chuyện trong quán La Catedral”. Và sau khi đọc xong “Trò chuyện trong quán La Catedral”, tự hỏi lý do gì tôi không nỗ lực đọc hết “Nếu một đêm đông có người lữ khách” cùng một vài quyển khác, có chung số phận bị gấp lại ở những trang nào đó giữa chừng. Tuy đọc sách là việc có thể rèn luyện nhưng cũng có tính tự nhiên giống như duyên phận. Những thứ không dung nạp được vào lúc này thì tôi thường để lúc khác. Tuy không biết đó là lúc nào nhưng nếu không xảy ra thì tôi quy chụp đơn giản là vô duyên vô phận. Kiểu suy nghĩ biếng lười này dần trở nên ăn sâu trong tôi. Trong việc đọc sách, có lẽ cũng là biểu hiện không trách nhiệm nhưng có lẽ bạn sẽ ít nhiều hiểu được nếu cùng là người chú trọng cảm xúc nội tâm. Thường tôi vẫn không quên những gì đang bỏ dở. Và đến cuối cùng, theo một thúc giục tự nhiên nào đó, tôi sẽ tiếp tục. 

“Trò chuyện trong quán La Catedral” là quyển sách được tặng. Tôi không đọc trọn vẹn thì có cảm giác có lỗi, như là đã không trân trọng tấm lòng người tặng. Thế nên sau một thời gian ngừng lại ở giữa phần hai, giữa cơ man những đoạn đối thoại không hình dung hết được ai đang nói với ai, tất nhiên, bản thân quyển sách đã gợi mở sức hấp dẫn ở phần đầu, tôi dành những khoảng thời gian nhất định trong mỗi buổi tối để đọc nốt hai phần ba còn lại. Đôi khi đọc lướt nhanh, đôi khi chập chờn ngúc ngắc, đôi khi dừng lại vì không “nuốt” tiếp được, và đôi khi ngừng lại vào lúc xao động nhất. Lúc trước đọc “Lời bộc bạch của một thị dân”, tôi thấy mình cũng phải hơi nỗ lực để đi hết tác phẩm. Suy cho cùng thì đọc những quyển sách có độ dày về số trang, khô khan và/hoặc có sức nặng về tư tưởng thật khó khăn. Với quyển sách này, tôi phải nỗ lực hơn nữa, chủ yếu làm sao sống sót qua được phần hai và sau đó thì hai phần còn lại được tiếp nhận dễ dàng hơn. Phần thưởng của việc này không chỉ giúp tôi đi đến trang cuối của quyển sách mà còn giúp tôi trở lại với những quyển sách khác. Như kiểu đã là sinh viên đại học rồi thì thấy thi đậu vào đại học cũng chẳng lấy làm khó (cái hồi bạn ôn thi và/hoặc nếu bạn thi rớt thì hẳn nhiên là bạn không thấy thế). 

Người đua diều – Khaled Hosseini

Baba nhìn thế giới chỉ có trắng và đen. Ông lại phải tự mình định đoạt cái gì trắng cái gì đen. Bạn không thể yêu một con người sống theo lối đó mà không cảm thấy sợ hãi. Có thể còn hơi ghét nữa – tr. 28.

...không cần biết ông thầy giáo sĩ ấy dạy gì, chỉ biết có duy nhất một tội, một tội thôi. Đó là tội ăn cắp. Mọi tội khác đều là biến thái của tội ăn cắp. Con có hiểu không ?… Khi con giết một người, con cắp một cuộc đời…Con ăn cắp quyền làm vợ của một người đàn bà, cướp cha của lũ trẻ. Khi con nói dối là con ăn cắp quyền của ai đó được biết sự thật. Khi con lừa bịp, con ăn cắp quyền được ngay thẳng…Không có hành động nào xấu xa hơn trộm cắp…Một người chiếm đoạt những gì không phải của mình, dù đó là một cuộc đời hay một ổ bánh… - tr. 30-31.

…những gì xảy ra trong một vài ngày, đôi khi có thể chỉ một ngày, cũng dễ làm thay đổi hướng đi của cả đời người – tr. 182.

Người đàn bà nào cũng cần có một người chồng. Ngay cả khi hắn ta làm câm bặt tiếng hát trong lòng nàng – tr. 226.

Có rồi lại mất luôn luôn đau hơn cả việc không có ngay từ đầu – tr. 266

Một con người không có lương tâm, không có lòng tốt sẽ không biết đau khổ - tr.371.

Chuộc lỗi thành thực chính là như thế, khi tội lỗi dẫn đến lòng tốt – tr. 373.

Cha cháu vẫn thường bảo ngay cả làm đau người xấu cũng là sai trái. Bởi vì họ không biết điều gì tốt hơn, bởi vì người xấu đôi khi cũng trở thành tốt…Tại sao người ta cứ muốn làm hại cha cháu ?... Cha có bao giờ ác với ai đâu.

Cháu nói đúng. Cha cháu là một người tốt. Nhưng đó lại là điều bác đang cố nói cho cháu biết đấy… Rằng trên cuộc đời này có những người xấu và đôi khi vẫn cứ xấu mãi. Đôi khi cháu phải chống lại chúng…

(Tr. 392 – 393)

Rốt cuộc, cuộc đời không phải là một bộ phim Hindu. Zendagi migzara, những người Afghan thích nói thế : Đời cứ trôi đi, chẳng kể đến bắt đầu, kết thúc, kamyab, nab-kam, khủng hoảng hay thanh thản, luôn tiến về phía trước như một đoàn lữ hành ì ạch và bụi bặm của người du mục kochis – tr. 440.

Trầm lặng là thanh thản. Bình yên. Trầm lặng là vặn nhỏ cái nút ÂM LƯỢNG của cuộc đời. Im lặng là ấn nút TẮT. Tắt nó đi. Tắt tất cả - tr. 444-445.

(Nguyễn Bản dịch – NXB Phụ nữ, công ty Nhã Nam, 2013)

Muốn nuôi một chú chó (2)

Khi nói một chú chó, thật ra ý tôi muốn nói đến một… cô chó. Như một cô em gái hoặc một cô con gái. Khác với phần lớn phụ nữ mà tôi biết, bao gồm trong quan hệ bạn bè và trong gia đình, khi đề cập đến con cái, trước tiên tôi luôn nghĩ đến một cô con gái (lẽ dĩ nhiên con nào cũng là con và có cả hai, một trai, một gái thì càng tốt thôi). Nhưng, dẫu sao, một cách cảm tính, tôi vẫn thích có một cô con gái hơn. Tuy nhiên, trong trường hợp này, tôi rất nhanh chóng loại trừ suy nghĩ sẽ nuôi một chú chó giống cái. Tôi không có ý định và cũng không có điều kiện sở hữu một gia đình nhà chó, càng không có ý muốn nhân giống vật cưng của mình vì mục đích kinh doanh. Nuôi một chú chó, theo đúng nghĩa của từ này, phù hợp với mong muốn của tôi hơn. Và giả sử mong muốn này trở thành sự thực, khả năng chắc chắn là tôi sẽ tiến hành triệt sản chú chó của mình. Triệt sản một chú chó đực sẽ đơn giản và ít đau đớn cho nó hơn. 

Đó là sau khi tìm hiểu một chút về thế giới của những chú chó, tôi mới có một trong những suy nghĩ như trên. Trước đó, tôi cũng mù tịt về loài này. Mặc dù chó cũng như mèo, xuất hiện từ trong tuổi thơ của tôi. Chủ yếu là chó cỏ và vài con becgie. Không thể nói rằng chúng dễ thương. Nếu không muốn nói những con becgie to lớn có thể làm người khác sợ như thế nào. Chúng ăn thịt sống và ăn nhiều, lúc nào cũng rất hung hăng. Những chú chó cỏ thì bẩn thỉu, buồn bã, số phận sau cùng thường là bị giết làm thịt. Trong quá khứ và có lẽ đến bây giờ, tình trạng này không thay đổi nhiều trên mọi miền đất nước. Đôi khi nghĩ đến chó, trong đầu tôi vẫn hình dung ngay đến những con vật tôi biết từ ngày bé ấy. Có thể nói kinh nghiệm của tôi về loài chó bị giam cầm trong ký ức ấy, vô cùng ít ỏi.

Tôi cũng nhớ hồi đại học có một người bạn. Cô ấy khá gần gũi với loài vật. Trong giai đoạn đau buồn khi mất đi tình yêu, cô nhận nuôi một chú chó nhỏ. Việc này an ủi cô ấy rất nhiều. Hổi ấy, thi thoảng tôi ghé thăm cô, vẫn nhìn thấy cô ấy ôm ấp và hôn hít chú chó. Bây giờ nghĩ lại, tôi đoán có lẽ đó là giống chó gấu, khi còn nhỏ cũng rất bụ bẫm đáng yêu. Chú ta thường sủa nhặng xị mỗi khi tôi đến và có lẽ do được nuông chiều, chú ta có khuynh hướng cắn xé lung tung. Tôi hơi sợ, chưa bao giờ dám chạm vào chú ta. Có điều có thể vì tôi không có phản ứng nào, thế nên chú ta cuối cùng cũng ngừng sủa. Có lúc vào buổi trưa, bạn tôi lăn ra ngủ. Chú ta ở bên cạnh, thi thoảng lại dòm tôi. Tôi mãi giữ im lặng, chú ta cũng im lìm, dáng vẻ tiu nghỉu, buồn hiu. Một lần khác tôi chứng kiến bạn mình trong lúc không vui, đã cho chú chó nhỏ của mình một đạp khi chú ta chạy đến bên cô. Và có vẻ như nếu không vui thì cô ấy cũng sẵn sàng trừng phạt chú chó như bắt nó nhịn ăn. Tôi nhận ra tuy cô ấy yêu chú chó nhưng có lẽ đó là một kiểu tình yêu tương đối thực dụng, vì bản thân cô nhiều hơn là vì chính chú chó. Sau này, chú chó bị anh trai của cô đem bỏ đi. Cô khá đau buồn khi kể lại cho tôi nghe. Không ai trong chúng tôi biết về số phận của chú chó ấy nữa.

Làm lành với hôn nhân – Elizabeth Gilbert

(Dạo mua quyển sách này có lẽ cái mà tôi nhắm đến lại là quyển Ăn, cầu nguyện, yêu – có thể được xem như là phần trước của nó. Thế nhưng, trong khi đi qua đi lại, lúng túng trước rất nhiều kệ sách, gần như không biết phải chọn ra quyển nào thì tôi nhìn thấy Làm lành với hôn nhân. Đọc đôi ba dòng giới thiệu, tôi quyết định sẽ tìm Ăn, cầu nguyện, yêu đọc trước. Nhưng quyển này đã được xuất bản cách đó khá lâu và có vẻ như không có mặt ở nhà sách nữa. Và có vẻ như cuối cùng, vì nản lòng, tôi đã bước ra khỏi nhà sách với Làm lành với hôn nhân. 

Tôi có một hình dung sơ lược về phần trước của nó, tức là quyển Ăn, cầu nguyện, yêu. Tất nhiên không có gì là phức tạp trong việc nối kết hai phần này với nhau. Sự thực là chúng ta có thể đọc chúng một cách riêng biệt. Không phải là một câu chuyện có nhiều lớp lang, nhân vật hay tầng sâu ý nghĩa. Quyển sách cung cấp những thông tin thú vị về phong tục hôn nhân ở vài nơi trên thế giới. Lồng trong đó là quan điểm suy nghĩ của tác giả. Trên hết là câu chuyện của chính cô ấy, người trải qua cú sốc ly hôn ở độ tuổi không còn trẻ và đang đi trên con đường tìm kiếm hạnh phúc, bắt đầu bằng việc chữa lành những vết thương, củng cố lại niềm tin trong tâm hồn mình. Cô là một nhà báo – nhà văn của Mỹ. Tôi thích những suy nghĩ, quan niệm của những kiểu phụ nữ như cô – kiểu phụ nữ có sự độc lập trong đời sống, được thừa hưởng sự giáo dục, được hun đúc bởi môi trường mà cô sinh sống để rồi có được những ý thức rõ rệt về giá trị bản thân. Đó không phải là điều mà mọi phụ nữ trên thế giới được thụ hưởng dù họ xứng đáng đến đâu. 

Những gì được viết ra bởi tác giả nữ này có thể nói là rõ ràng, dễ hiểu và giàu ý nghĩa như kiểu một cuốn sách dạy về giá trị cuộc sống. Ngòi bút của cô tỉnh táo. Những suy nghĩ của cô đủ thực tế để không tạo sự huyễn hoặc cho chính mình hay cho độc giả. Nhưng ngòi bút ấy cũng không tách rời tình yêu, cốt tủy của mọi giá trị nhân văn. Vậy nên, sự tỉnh táo cần thiết ấy cũng chỉ là phương tiện để nhìn rõ trái tim, nhìn rõ đời sống và rồi trả lại đời sống sự nguyên bản của nó. Từ đó chữa lành những vết thương và mở lòng trước hạnh phúc…)

…lẩn khuất đâu đó bên dưới bề mặt êm ả ban đầu, mọi mối quan hệ mật thiết đều chứa đựng những cơn sóng ngầm có khả năng tạo nên một thảm họa mang tính hủy diệt – tr. 23.

 …hôn nhân là một nơi đi vào dễ hơn trăm ngàn lần thoát ra. Vì không bị ràng buộc bởi pháp luật nên những cặp đôi yêu nhau nhưng chưa kết hôn có thể chấm dứt mối quan hệ tồi tệ bất cứ lúc nào. Nhưng các bạn, những người đã kết hôn hợp pháp đang muốn thoát khỏi một tình yêu bất hạnh - có thể nhanh chóng phát hiện ra rằng một phần không nhỏ trong  hôn nhân của bạn phụ thuộc vào nhà nước, và rằng có khi bạn phải đợi rất lâu mới được nhà nước cho phép bỏ đối phương. Vì vậy, bạn có thể thấy mình bị mắc kẹt nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm trời trong một mối quan hệ ràng buộc bởi pháp lý, không còn tình yêu, cảm giác chẳng khác gì một tòa nhà đang bốc cháy. Một tòa nhà bị bốc cháy trong đó bạn, bạn thân mến của tôi, bị còng tay vào một nơi nào đó dưới tầng hầm, không thể giật còng để thoát thân, trong khi khói bốc lên cuồn cuộn và xà nhà đang sập xuống… - tr.23-24.

Tiến sĩ của tương lai

Cách đây khá lâu, cậu ấy nói với tôi: hy vọng tôi vẫn tiếp tục học, học lên tiến sĩ. Lúc bấy giờ tôi đã cảm nhận sâu sắc việc học lên cao không phù hợp với mình. Tôi lặng lẽ nói không. Cậu ấy thì rất hăm hở. Quá trình của chúng tôi khác nhau, mục đích động cơ cũng khác nhau. Tôi đơn thuần hơn nhưng cũng quyết liệt hơn. Sau đó luôn cảm thấy buồn phiền mỗi khi nghĩ về. Kết quả là không muốn đi lại con đường trước đây.

Chúng tôi không gặp nhau. Cậu ấy sống và làm việc ở Cần Thơ, nơi cậu ấy cho rằng người ta sống chan hòa tình cảm hơn thành phố này. Tôi thì vẫn ở chỗ của mình, vật vã với đời sống trì trệ. Thi thoảng cậu ấy gọi điện. Có những cuộc nói chuyện dài. Cậu ấy vẫn vậy. Là một thanh niên tương đối hiền lành. Luôn tập tành thích nghi với đời sống, thường nói về hiện thực thối nát – từ mà cậu dùng -  trong ngành nghề của mình với thái độ chấp nhận, và xây dựng tôn chỉ sống làm sao để không ai ghét mình. Tôi không có gì bất mãn với cậu. Khi có thể, vẫn khuyến khích, động viên cậu trong ý nghĩa mong cậu đạt được thành công mà cậu mong đợi. Chỉ là tôi không sống theo cách của cậu được. Có lẽ đến hôm nay tôi có thể chốt hạ là tôi cũng chẳng biết phải sống thế nào. Chỉ là cứ sống thôi, và không theo cách của cậu được.

Muốn nuôi một chú chó (1)

Dạo gần đây bỗng muốn nuôi một chú chó. Tuy viễn cảnh này rất ấm áp nhưng tôi cũng lại sợ chỉ là cơn sóng cảm xúc nhất thời. Người ta có thể rất muốn một điều gì đó vào ngày hôm nay và hôm sau, vẫn cái thứ từng làm người ta phát cuồng ấy, bỗng dưng trở thành một vật thể xa lạ và tất cả những gì còn lại chỉ là một khối băng ở trong lòng họ. Điều này dẫu sao cũng chấp nhận được thôi nếu chỉ là đối với đồ vật vô tri vô giác. Nhưng một chú chó là một sinh mệnh, khắc nghiệt hơn, luôn luôn mang thân phận của một đứa trẻ, số phận được định đoạt bởi bàn tay người chăm sóc. Tôi có thể nào bảo bọc cho một chú chó suốt cuộc đời nó không? 

Tôi e dè các loài vật nói chung. Tôi không lớn lên và cũng chưa từng sống với một em thú cưng nào trong gia đình. Có thể hồi còn ngoài Bắc, nhà tôi từng nuôi mèo. Nhưng ở quê, và nhất là thời ấy, người ta nuôi các con vật để khai thác đặc tính giống loài của chúng. Chó được nuôi để giữ nhà, mèo để bắt chuột, gà để lấy trứng, heo để lấy thịt… và tất nhiên, những con có thể lấy thịt được thì dù với chức năng chính là gì thì số phận của chúng cuối cùng vẫn là bị làm thịt thôi. Con mèo từng xuất hiện ở nhà tôi ấy, tôi cũng không chắc có phải là mèo nhà tôi không. Có thể chỉ là con mèo hàng xóm nhưng loài mèo thì hành tung có phần bí ẩn, thoắt ở chỗ này, thoắt ở chỗ kia. Cái chính là tôi nhớ có một con mèo đã nằm ổ ở nhà tôi, ngay trên phần gác trong phòng ngủ. Và rồi nó hạ sinh vài con mèo con. Có một con rớt xuống ở trước mắt tôi. Sinh vật ấy nhỏ xíu, trụi lông và nhầy nhụa. Tôi nhìn thấy và từ đó tôi sợ mèo. Tôi nghĩ khi ấy tôi ở vào tầm từ 5 đến 7 tuổi. Một kiểu ký ức không thể quên như thế, tôi đoán là vì tôi thực sự khiếp sợ. Nhưng chắc chắn là trước đó, trong máu của mình, tôi chưa bao giờ là một người có tình yêu nồng nhiệt với động vật. Tôi có thể thấy chúng dễ thương và không bao giờ muốn làm hại chúng nhưng gần gũi một vật nuôi nào đó là điều tôi chưa từng làm.