Điều gì làm nên một nhà
văn? Khi bạn viết một câu chuyện, một câu chuyện bạn có thể bắt gặp ở
nhiều nơi, trong nhiều phận người, nhưng được diễn đạt theo một cách hoàn toàn
của riêng bạn, mà cùng một câu chuyện ấy, người khác hầu hết chỉ có thể kể theo
một cách, bằng cùng một giọng điệu, thế là bạn có một câu chuyện của riêng bạn,
mang phong vị của riêng bạn, đó là văn chương, đó là nhà văn – ít nhất không
tầm thường. Khi đọc Khởi sinh của cô độc
– tôi thoáng có suy nghĩ ấy. Tôi nghĩ mình hiểu mà lại không hoàn toàn hiểu hết
những gì Paul Auster viết. Sự kín
đáo theo lối tiết chế của nhà văn khi viết về những khía cạnh thuộc đời tư của
mình gợi mở sự hấp dẫn và trong chừng mực nào đó, hé lộ tài năng văn chương
của ông.
Bạn cuối cùng đã nhìn thấy
cái ở đằng sau bức màn nhưng dù vậy, bạn chỉ thấy được những gì được cho phép
thấy, và dù vậy, bạn có thể minh định điều bạn thấy không thì không có gì chắc
chắc. Đây cũng là khẳng định của Paul
Auster trong hành trình cố gắng thấu cảm sự cô độc của con người. Trong
cách ông viết về cha mình – tôi có suy nghĩ, điều làm nên sự đặc biệt,
khía cạnh phức tạp, bí ẩn nơi con người mà cũng dễ có thể bị kết luận là tẻ
nhạt, bình thường ấy chính là ở nơi cách ông nhìn, cách ông hiểu, cách ông tiếp
cận và khai thác – những chất liệu tưởng chừng nhỏ bé, mờ nhạt thuộc về một con
người, một cuộc đời dường như có ở đó mà dường như không hiện diện ở nơi nào. Nói
khác đi, chân dung ấy đi vào lòng người – với chừng đó bí ẩn và chừng đó lý
giải nhưng không bao giờ đủ – phần lớn nhờ tài năng người cầm bút, tất nhiên
đằng sau đó, động lực của những trang viết là những trăn trở tình cảm mà nhà
văn hướng về người cha đã khuất. Tôi cũng đồng thời thích phần Chân dung một người vô hình hơn phần Sách của ký ức. Tôi cùng lắm đọc cuốn
này khoảng nửa năm trước thôi (nghĩa là phải ít hơn thời gian này), thế mà giờ
nghĩ về, tôi thấy lạ lẫm quá chừng, đặc biệt là đối với phần thứ hai ấy. Sự
trúc trắc trong ngôn từ dẫn đến những diễn đạt đôi khi gây khó hiểu là điều tôi
không thích nhất ở tác phẩm (càng về sau mức độ càng nhiều, tôi có cảm giác như ăn
phải cơm có sạn, nó làm tôi khó chịu, phải thừa nhận). Lòng nhiệt thành của tôi
giảm đi, tôi thậm chí không sẵn sàng ngồi gõ lại những câu văn mình vốn đã đánh
dấu lại để trích dẫn như thói quen mỗi khi đọc. Nhưng luôn có một thời điểm
thích hợp nào đó. Như trong những ngày tháng mười, có những cơn giông vào cuối
chiều, mưa rào trong đêm và sự cô độc ở đâu đó, xuyên qua không gian và thời
gian, bạn nhìn thấy, sâu như lòng người…
Hôn nhân, trái lại, đã đóng sập cánh cửa. Sự tồn tại của bạn bó lại trong
một không gian hẹp mà bạn phải không ngừng để lộ bản thân – và vì thế, không
ngừng bị cưỡng chế phải nhìn vào bản thân, xem xét thế giới sâu hút của riêng
mình. Khi cánh cửa mở ra thì chẳng bao giờ tồn tại vấn đề gì cả : bạn luôn
có thể chạy trốn. Bạn có thể tránh những xung đột không mong muốn, dù là với
chính mình hay kẻ khác, chỉ đơn giản bằng cách bỏ đi – tr. 25.
Dối trá là một cách mua sự phòng vệ - tr.26.


