Những buổi sáng lại nghe về những người ra đi*

Đôi khi tôi cảm thấy cái chết ở thật gần. Khi nhận tin những người vừa chết và sắp chết. Cái chết là một phần của đời sống. Triết luận này hẳn thuộc về Osho hay Krisnamurtri. Tôi dễ có thể bị thuyết phục bởi hai vị thiền sư này. Nhưng tôi thấy mình vẫn còn lo buồn trước điều dẫu biết thuộc về tự nhiên ấy: cái chết.

Tôi không khác những người trẻ tuổi hơn tôi là mấy, ở điểm trong tuổi thanh xuân của mình, đâu đó tôi cũng nghĩ về cái chết. Một kiểu kết thúc triệt để nào đó. Và rồi chúng ta không còn mệt mỏi, cái mệt mỏi làm người. Ắt hẳn trong quãng đời phía trước, có lúc nào đó tôi lại trầm mình trong những suy nghĩ nhuốm màu bi ai đó. Hoặc là ngay lúc này đây, tôi thấy mình mục rã. Con đường trải dài vô tận, bạn mỗi lúc một cô đơn.

Nhưng sống, và cứ càng sống thì điều chúng ta đang làm là từ chối những cái chết. Và hễ bạn đã làm điều này rồi, nghĩa là đã từng chiến thắng suy nghĩ tự sát hay vượt qua bệnh tật và từng khát khao đến vô vọng giành giật người bạn yêu thương từ tay tử thần, bạn sẽ hiểu sự quý giá của sự sống. Hiểu rằng sự quý giá ấy không phải ai cũng được may mắn trao tặng và trao tặng kịp thời. Cũng không có may mắn nào kéo dài mãi mãi.

Đôi khi trong giấc mơ tôi, tôi bắt gặp hình ảnh những người tôi thương yêu. Họ đã rời xa tôi theo cách tôi chỉ có thể trơ mắt đứng nhìn. Không thể có bất cứ sự thỏa thuận nào. Tất cả họ nằm lại lặng lẽ trên cây số 8 của một tỉnh thành xa xôi. Tôi mất họ như ngày hôm nay mất ngày hôm qua. Bất lực vãn hồi.

Có những bia mộ không có tấm hình người quá cố. Có những ngôi mộ cứ thế bạc dần theo thời gian. Những ngôi mộ to, những ngôi mộ nhỏ. Có danh tính và cả không tên tuổi. Đôi khi cái còn lại chỉ là nắm đất nhỏ nhoi giữa những lối đi đầy cỏ dại. Rất nhiều người đã bị lãng quên, rất nhiều người đã bị bỏ lại. Chúng ta nói rằng ký ức về họ còn thì họ vẫn còn đây. Không ai nói với chúng ta vế sau của sự thật này, người giữ ký ức có thể một ngày sẽ quên, bản thân người giữ ký ức đến một ngày cũng đối diện với kết thúc của mình. Tất cả đều chìm vào hố sâu quên lãng. Con người cuối cùng cũng giống nhau.

Những buổi sáng lại nghe về những người ra đi
như những cơn gió thầm thì
như những cánh chim thiên di
dù chưa đến mùa đông rét mướt…*

Sự sống mong manh. Có lúc ta phải thấy thật nhiều biết ơn và trân trọng.

---

*Thơ của Nguyễn Phong Việt

Phim hoạt hình (9)

Mary và Max (Úc)

Tôi đã từng bỏ qua phim này. Một cái gì đó thiếu hấp dẫn với tôi từ đầu. Có thể vì tình trạng không có thông tin. Cũng có thể vì Poster phim với những hình ảnh kém thu hút chừng như sẽ hứa hẹn một nội dung nhàm chán. Tất cả những cảm giác sai lầm ấy suýt chút nữa khiến tôi thậm chí bỏ qua phim này lần thứ hai. Khá lâu tôi không xem một phim xúc động đến vậy. Khi những thước phim cuối cùng chậm rãi đi qua trước mắt, tôi nhớ mình trầm ngâm ngồi đó, và nước mắt tôi lặng lẽ chảy. Một phim tuyệt vời về tình bạn mà ẩn sâu trong đó một vẻ đẹp rất thiêng liêng của tình người. Đẹp và buồn.

Đó là năm 1976. Mary 8 tuổi sống ở Mount Waverley (Úc). Cô bé không có bạn bè và với cái bớt có màu đống phân trên trán, Mary còn thường bị bạn học bắt nạt. Xung quanh cô bé là những con người dường như chỉ sống trong thế giới riêng của mình. Cha cô bé, ông Noel làm việc trong một nhà máy. Ông dành tất cả thời gian cho việc dập dây túi trà và cho sở thích nhồi bông những con chim chết ông tìm được trên đường cao tốc. Mẹ cô bé, bà Vera cả ngày phì phèo khói thuốc và cả đời chìm trong say xỉn. Hàng xóm của cô bé, Lens rời bỏ quân ngũ với đôi chân cụt và không dám ra khỏi nhà vì chứng sợ đám đông… Mary trong sáng luôn rất cô đơn, cô bé ao ước có được một người bạn để cùng trò chuyện, vui chơi. Thế rồi trong một lần ra bưu điện cùng mẹ, Mary nhìn thấy một quyển danh bạ điện thoại. Những cái tên Mỹ khiến cô bé tò mò và nảy ra ý định viết một bức thư cho một người Mỹ để hỏi trẻ em Mỹ sinh ra từ đâu. Ngẫu nhiên cái tên được chọn là Max Jerry Horovitz – một người đàn ông Do Thái 44 tuổi sống đơn thân trong một căn hộ ở New York (Mỹ).

Chào tháng tám viết một entry dài vô thưởng vô phạt

Thỉnh thoảng tôi lại loay hoay cố tạo một giao diện mang tính cá nhân nào đó cho Blog của mình. Từ cái hồi còn ở Yahoo Blog đã thế. Nhưng tôi phải thừa nhận là, có những khía cạnh tin học dường như tôi không bao giờ có thể chạm đến. Việc tạo theme là một trong số đó. Dẫu sao, so với Blogspot, nền tảng của Yahoo Blog dễ tác động hơn. Có một lực lượng hùng hậu những người thiết kế themes và cung cấp sẵn các đoạn code trang trí. Chỉ cần kiên nhẫn một chút, tôi cũng có thể tìm thấy cái gì đó phù hợp với mình và ít bị trùng lặp với người khác. Nhưng Blogspot thì không như vậy. Những gì tôi có thể can thiệp vào hình thức của trang Blog này chỉ đơn thuần là tìm một hình nền nào đó và sử dụng. Tất cả chỉ có thế. Nhưng có một sự thực là ở đây, tôi không cảm thấy “thuận mắt” với bất cứ một hình nền nào mà mình đã từng tìm thấy và sử dụng. Độ vài tháng tôi lại thay một hình nền mới với cảm giác cái sau càng đáng thất vọng hơn cái trước. Tôi không biết phải giải thích điều này như thế nào. Có lẽ chỉ là vấn đề thuộc về cảm giác và thuộc về thời gian. Kiểu như là đến một lúc nào đó, vì thời gian trôi qua, bạn già đi, nhận ra bản chất buồn bã của đời sống và của chính mình, thế là một mặt bạn không còn dễ dàng rung động trước điều gì, một mặt bạn chủ tâm tìm kiếm sự tối giản trong mọi thứ. Cầu kỳ hoa lá hẹ không còn hợp với bạn nữa. Kiểu thế. Không, tôi e là tôi đang nói dối. Sự thực là tôi vẫn hơi thích cầu kỳ hoa lá hẹ. Tôi đứng ở lằn ranh giữa sự đơn giản và sang trọng. Tôi phải thừa nhận là tôi thích cả hai như nhau. Nhưng là theo kiểu mỗi thứ một ít, trộn vào nhau ở một khoảng nào đó. Tôi thích cái khoảng đó, khi chúng vừa là một vừa không lất lướt chiếm đoạt nhau.

Không biết thiết kế themes, cũng bắt đầu lười tìm kiếm một hình ảnh gây xao xuyến. Trong lúc loay hoay nhiều hơn thường lệ, tôi nhận ra là tôi vẫn luôn thích giao diện mặc định này của Blogspot (trong số những giao diện của nó). Ý tôi là thích cái tông màu nâu nhạt nhạt và nhất là hình ảnh mấy con chim. Nhưng đôi khi tôi mong màu nâu của nó tối hơn, đậm hơn (trong khi lại tự hỏi là nếu nó tối hơn, đậm hơn thì tôi có còn thích nó không). Chỉ duy nhất giao diện mặc định này khiến tôi động lòng. Thật vậy. Những hình nền xưa nay tôi sử dụng đã che lấp nền mặc định này của Blogspot. Điều này có nghĩa là từ hồi dọn “nhà” qua đây, tôi chỉ sử dụng duy nhất nền tảng này. Lý do tôi dùng những hình nền thay thế thì cũng dễ hiểu, như tôi nói từ đầu, tôi muốn tạo một giao diện mang tính cá nhân, chỉ cho riêng một mình tôi. Tất nhiên việc sử dụng hình nền tìm thấy trên mạng cơ bản không tạo ra cái tính cá nhân tôi mong muốn nhưng dẫu sao xác suất người dùng tình cờ sử dụng cùng một hình nền là hiếm. Trong khi sử dụng themes mặc định thì trang blog của tôi sẽ trùng giao diện với nhiều trang blog khác. Những người mà một mặt thích giao diện này như tôi, một mặt cũng không có khả năng thiết kế themes riêng (cũng giống như tôi nốt). Tuy nhiên, khi loay hoay thay hết hình nền này đến hình nền khác, tôi bỗng cảm thấy điều này không còn quan trọng nữa. Blogspot là nơi khác với Yahoo. Và tôi cũng khác. 

Dạo gần đây bạn có đọc quyển sách nào không? (2)

2. Quyển sách gần đây nhất mà tôi tặng, cách nay cũng đã gần bốn tháng rồi. Người nhận là Còi Cọc. Dĩ nhiên là tôi vốn màu mè hơn Còi Cọc, cho nên tôi không thể không gửi kèm một tấm thiệp và bằng cách đơn giản nhất, làm cho cả hai thứ này trông ổn như một món quà. 

Chính xác thì đây là một quyển thơ. Tôi mua cho mình một quyển và cho Còi Cọc một quyển. Tôi không giấu diếm rằng hai quyển thơ này tôi mua được giảm giá. Có bao nhiêu người đi qua thương nhớ mà quên được nhau. Có lẽ đại khái tôi đã tỉ tê trong thiệp rằng tôi cầu mong sao cho Còi Cọc theo thời gian có thật nhiều yêu thương mà cô ấy không bao giờ quên cũng như quên cô ấy (nguyên văn chính xác thế nào thú thực tôi không còn nhớ. Trong vô số những tỉ tê dài dòng dưới dạng chữ viết của tôi, tôi không nhớ cho trọn được). Tôi chỉ chắc rằng tôi hiếm khi thô lỗ, và luôn ảo tưởng hơn ở thời điểm viết cái gì đó so với thời điểm khi đọc lại. Ấy thế nên khi ngẫm nghĩ tôi đã từng tặng cho cô ấy một quyển thơ với nội dung mong cầu liên quan đến tựa đề của nó, tôi bỗng tự hỏi làm thế nào mà tôi nghĩ và viết như thế. Nếu hỏi tôi Có bao nhiêu người đi qua thương nhớ mà quên được nhau thì câu trả lời của tôi, mạnh mẽ và rõ ràng: Tất cả chúng ta sẽ quên và quên sạch. Như nhà văn Chu Lai đã từng viết rồi: 

Dĩ vãng… Kỷ niệm… Nhớ thương… Hết thảy đều chìm trong bụi thời gian mốc thếch. 

Còn nhớ sau đó, tôi từng hỏi Còi Cọc thích nhất bài thơ nào trong quyển thơ đó của Nguyễn Phong Việt, tôi đã nghe câu trả lời nhưng lúc này tôi không chắc mình nhớ chính xác. Tôi chỉ nhớ cô ấy nói rằng vào giây phút đọc đến bài thơ ấy, cô ấy có sự đồng cảm. Vậy nên lúc bấy giờ đó là bài thơ Còi Cọc thích nhất. Tôi nghĩ đến Khi ta mỉm cười và nói… Tôi mong là trí nhớ của mình chưa quá hổng theo cái kiểu ngày càng quá hổng của nó. Với tôi, thật khó để chọn lựa tìm ra bài thơ tôi thích nhất của Nguyễn Phong Việt. Nếu tính riêng trong tập thơ này, tôi cũng gần như Còi Cọc, bất giác tìm thấy niềm xúc động sâu xa khi đọc đến Rồi sẽ đến lúc con cần phải trở về, vậy nên có thể nghĩ đây là bài thơ tôi thích nhất trong tập thơ. Tuy thế, tôi đã đọc thơ Nguyễn Phong Việt từ trước khi tập thơ được xuất bản. Đến bây giờ, nhắm mắt lại và để những câu thơ của tác giả này vang vọng trong tâm trí mình, tôi chỉ nghe thấy tha thiết những tiếng vọng này:

Dạo gần đây bạn có đọc quyển sách nào không?

1. Hai quyển sách gần đây nhất được tặng: Cuộc đời của Pi và Trò chuyện trong quán La Catedral. Đều là từ Còi Cọc. Một quyển không nhân dịp gì và một quyển là quà tồn sinh nhật năm ngoái. Tôi khẽ vui mừng khi nhìn thấy Cuộc đời của Pi. Tôi mong muốn đọc tác phẩm này đã lâu. Khi sách tái bản, may mắn trước khi mua về, tôi được bạn mình tặng. 

Tôi đọc Cuộc đời của Pi khá nhanh, khác với kiểu đọc từ tốn thông thường. Không quá ấn tượng. Nhưng thú vị và háo hức thì nguyên vẹn, từ những trang đầu cho đến trang cuối cùng. Một quyển sách tàn khốc về mặt sinh tồn – khi đọc, bạn có thể rút ra điều này: con người khi đói, có thể ăn bất cứ thứ gì, và để được ăn bất cứ thứ gì, người ta có thể làm bất cứ điều gì, kể cả giết chóc. Và giết chóc là việc con người có thể làm quen, hệt như đánh răng, rửa mặt, đi vệ sinh hàng ngày... từ từ thành thục đến mức trở thành bản năng. Ngoại trừ vài chi tiết rùng rợn, Cuộc đời của Pi có thể được thưởng thức như kiểu theo dõi một chuyến thám hiểm kỳ ảo với những diễn biến nhiều kinh ngạc. Tuy chuyến thám hiểm ấy nhiều nỗi đau, thể xác và tinh thần, nhưng ta thấy rạng rỡ hơn cả là lòng can đảm, niềm tin và tình yêu vào cuộc sống. Một con người vượt qua giới hạn của chính mình, vẫn yêu và khao khát sống trong những hoàn cảnh khổ ngặt nhất. Đây có lẽ là biểu trưng cho sự phi thường nơi con người.

Cuộc đời của Pi – Yann Martel

Khi ta đã chịu nhiều đau đớn ở đời, mỗi một nỗi đau mới sẽ vừa nặng trĩu mà cũng lại chẳng là gì – tr.27.

...tất cả chúng ta ai cũng có quyền nghi hoặc. Nhưng chúng ta phải bước tới. Lấy hoài nghi làm triết lý sống ở đời thì cũng như lấy sự bất động làm phương tiện giao thông vậy -  tr.59.

...cái ác ngoài kia chỉ là cái ác ở bên trong đã được sổng ra ngoài. Bãi chiến trường để giành giật cái thiện không phải là quảng trường công cộng kia mà ở khoảng rừng thưa nhỏ bé trong trái tim ta – tr. 120.

Sợ hãi là đối thủ thực sự duy nhất của cuộc sống. Chỉ có sợ hãi mới đánh bại được cuộc sống... Bởi vì Sợ hãi, nỗi Sợ hãi thực sự, hằn sâu vào tận cốt tủy như khi ta phải đối mặt với cái chết, sẽ làm tổ trong ký ức ta như một ổ thịt thối : nó tìm cách làm thối mọi thứ, kể cả những lời sẽ phải dùng để nói về chính nó. Cho nên ta phải tranh đấu kịch liệt để diễn đạt nó ra. Ta phải chiến đấu đến cùng để làm rỡ ràng ánh sáng của những lời dùng để nói về nó. Bởi lẽ nếu không thế, nếu nỗi Sợ hãi của ta trở thành một cõi đen tối không lời mà ta lẩn tránh, thậm chí còn có thể lãng quên, ta sẽ bỏ ngỏ chính ta cho những cuộc tấn công khác nữa của Sợ hãi, vì ta đã chưa bao giờ thực sự kháng cự kẻ đã từng đánh bại ta – tr.239-240.

Người ta có thể quen với bất kỳ việc gì, kể cả giết chóc – tr.271.

Lòng tin vào Thượng đế là một hành động hỉ xả, thả lỏng, một niềm tin sâu xa, một cử chỉ yêu thương không phải trả giá – nhưng đôi khi ta thấy yêu được thật khó khăn biết bao – tr.302.

Cái quan trọng ở đời là phải kết thúc mọi thứ cho chỉn chu. Có thế ta mới yên tâm mà đi được. Nếu không thì lúc nào trong ta cũng đầy những lời muốn nói mà chẳng bao giờ nói, và lòng ta sẽ nặng trĩu ân hận – tr.402.

(Trịnh Lữ dịch – NXB Văn học, 2013)

"Lễ" nhận bằng của tôi

Và sau đây là "lễ" nhận bằng của tôi.

Một thông báo được ban hành với hiệu lực trong ba ngày. Trong ba ngày, những người có tên trong danh sách phải trực tiếp đến nhận bằng tại phòng đào tạo sau đại học. Có hai người đã gọi điện cho tôi về thông báo này. Một vào buổi chiều trước khi ngày đầu tiên nhận bằng bắt đầu. Một vào buổi tối trước ngày cuối cùng kết thúc nhận bằng. Là ngày hôm nay. Tôi đã đến nhận bằng vào buổi sáng. Một buổi sáng âm u, với gió lạnh và mây trời vần vũ muốn đổ mưa. 

Căn phòng ấy bừa bội. Tôi không nhớ sự ngăn nắp của nó trước đây như thế nào. Dẫu sao ít cái mùi lạnh lẽo mỗi lần tôi ghé trước đây. Cái mùi khiến tôi hoảng sợ. Cái mùi tôi từng bắt gặp lại trong căn phòng có buổi bảo vệ luận văn của tôi. Mang máng cái mùi trong phòng tay giám đốc trước đây tôi từng làm việc. Tôi trở nên nhạy cảm. Hễ tôi ngửi thấy cái mùi ấy ở nơi nào, tôi liền rùng mình co người lại. Cảm giác thế giới này quay lưng lại với tôi. Cái mùi người lạnh lẽo ấy. Tôi không thể nào quên.

Tôi phải đợi vì người phụ trách cho ký nhận bằng không có mặt vào thời điểm đó. Tôi đứng như tàng hình trong căn phòng ấy. Hai người đàn ông làm công việc của họ. Một người đàn ông nữa bước vào. Họ tiếp tục công việc. Tôi ở đó và càng lúc càng thấy mình thừa thãi. Tôi bước ra ngoài sảnh chờ để tìm một chỗ để ngồi. Tôi phát hiện mọi dãy ghế trước đây đều đã biến mất. Vài nam sinh viên nằm sóng soài dưới đất. Một số ngỏng đầu lên nhìn tôi. Và chúng tôi nhìn nhau không khái niệm. Tôi quay trở lại, nhìn lên những bức tường dán chi chít thông báo. Chăm chú đọc trong vô thức. Hành lang vắng vẻ. Lác đác vài người lại qua. Tôi vẫn đang đợi.