Màn ảnh TVB

Tôi viết theo trí nhớ, sự yêu thích riêng và trong khuôn khổ những bộ phim mình từng xem. 

1. Bobby và Esther: Always and Ever
 

Cặp đôi tôi yêu thích nhất trên màn ảnh TVB. Khi kết hợp với nhau, Bobby và Esther là cặp tình nhân đem lại cảm giác gần gụi và dễ chịu nhất. Tình yêu của họ trên phim tuy không thuộc dạng ám ảnh, song cũng có lẽ vì vậy mà gần với cuộc đời hơn. Bản thân Bobby và Esther, khi tách riêng, cả hai vẫn có những vai diễn  hay. Nên với họ, nói rằng tôi thích trong nghĩa cặp đôi màn ảnh thì cũng bằng tôi thích mỗi người trong vai trò diễn viên độc lập. Sự yêu thích đó chưa bao giờ thay đổi, xưa cũng như nay, dẫu rằng đỉnh cao trong sự nghiệp của họ cũng như thời vàng son của TVB, là cái gì đó đã qua.

Âu Dương Chấn Hoa (Bobby Au Yeung) 

Âu Dương Chấn Hoa là một diễn viên đặc biệt. Đặc biệt vì xét cho cùng thì bạn mập chẳng đẹp trai lắm và các vai diễn cũng rất ít dạt dào sức hút nam tính, nếu không muốn nói phần đông là những người đàn ông bình thường, thậm chí có chút “bà tám”. Thế nhưng. Thử làm một phép so sánh. Cái thời vàng son của phim TVB, nam diễn viên tôi thích nhất, ngoài Âu Dương Chấn Hoa, chính là Cổ Thiên Lạc. Chẳng có gì có thể chê được ở anh Cổ. Thậm chí ở Cổ tử, người ta có thể chẳng cần để ý đến diễn xuất của anh ấy. Cổ tử quá đẹp trai (sự thực là sau khi Cổ Thiên Lạc xuất hiện thì tôi thấy Quách Phú Thành bỗng cũng không còn quá đẹp trai nữa, dù trước đó, để hình dung về sự đẹp trai, tôi sẽ dùng lối ví von: “Đẹp trai như Quách Phú Thành”). Nhưng giả thử mà ông trời cho hai người xuất hiện cạnh nhau và hỏi tôi, sẽ ủng hộ ai hơn. Thì nước mắt tôi chảy dài mà bảo: Âu Dương Chấn Hoa. Thế mới nói, sức hút của Bobby rất đặc biệt. Từng một thời báo chí gọi bạn mập là “sát thủ của những bà nội trợ”, và hầu hết những diễn viên nam, nữ từng hợp tác đều rất thích làm việc chung với Bobby. Có thể thấy trong đời sống cá nhân, Bobby cũng là người cởi mở, vui vẻ như phần lớn nhân vật trên phim.

Âu Dương Chấn Hoa đóng phim đều đặn và có nhiều vai diễn thành công (hình dung lại những phim mình từng xem, tôi không tìm ra vai diễn nào đáng thất vọng, mặc dù có thể có những bộ phim thiếu sức hút về mặt kịch bản). Tôi đã xem rất nhiều phim: Lực lượng chống lừa đảo, Thăng Bình công chúa, Sóng gió phim trường, Nỗi lòng của cha, Mỹ vị thiên vương, Bức màn bí mật, Kim ngọc mãn đường, Kỳ án nhà Thanh, Bằng chứng thép, Oan gia tương phùng… Không có phim nào mà tôi không thích vai diễn của bạn mập.

Về cuộc sống riêng, hôn nhân của Âu Dương Chấn Hoa đến nay đã bước sang năm thứ mười bảy. Tuy không có con, Bobby và vợ vẫn thường được biết đến như một trong những cặp vợ chồng hạnh phúc nhất. Và ở tuổi 55, Bobby vẫn tích cực đóng phim, ở cả Hồng Kông và Trung Quốc. Dĩ nhiên, vẫn là vai chính. 

Quan Vịnh Hà (Esther Kwan) 

Lần đầu tiên nhìn thấy Quan Vịnh Hà là trong phim Ba nữ cảnh sát thiện xạ (1995): gầy nhom, tóc cắt ngắn như con trai, không thể nói là kiểu diễn viên có ngoại hình nổi bật, duy có khuôn mặt thì từ hồi đó tôi đã thấy Esther sở hữu những đường nét rất, rất ưa nhìn. Bản thân phim này thì tôi không nhớ, cũng không nghĩ đây là một phim xuất sắc. Sự đặc biệt nếu có hẳn chỉ ở chỗ Ba nữ cảnh sát thiện xạ là phim duy nhất Esther đóng chung với Sheren – Đặng Tụy Văn (và nghĩ lại thì từ hồi đó, ở cô Đặng đã bộc lộ một ngạo khí rất hợp với những vai diễn đỉnh cao của cô sau này). 

Thường khi nói đến Quan Vịnh Hà, tôi nghĩ đến Miêu Thúy Hoa. Tôi cũng luôn cho rằng đây là bộ phim tuyệt vời nhất của cô. TVB cũng có lẽ sẽ khó lòng làm một phim tương tự - tập trung vào một nhân vật nữ, ngay từ cách đặt tên phim (điểm này nếu là nhân vật nam thì hết sức bình thường, chả thế khi Cate Blanchett lên nhận Oscar cho vai diễn trong Blue Jasmine, một phim “rất phụ nữ”, cổ cứ nhấn mạnh “nữ quyền” khiếp lên được). Nếu tôi nhớ không lầm, Tuyên Huyên từng rất kỳ vọng có được bộ phim tương tự như Miêu Thúy Hoa (với vai diễn Phàn Lê Huê thì phải) song cuối cùng đã thất vọng. Cho nên cái vinh dự có được một bộ phim mang tên chính nhân vật mình, đến nay ở TVB, nữ diễn viên có được chỉ có Quan Vịnh Hà.

Nói với mình

 

1. Mình sực tỉnh khi nghe tiếng mưa, ngỡ là ba giờ sáng. Nhưng sau mẹ bảo, cơn mưa đến vào lúc năm rưỡi. Mình cứ cảm thấy cơn mưa khá to, thanh âm nghe như tiếng mưa rào. Nhưng mẹ bảo, cơn mưa nhỏ xíu, vừa rơi đã tạnh, và trời càng nóng hơn. Từ năm 2009, Sài Gòn lại có một năm nóng điên người. Sở dĩ mình nhớ cái mốc 2009 vì năm đó ông ngoại mất. Ông mất vào tháng 5. Mẹ vẫn bảo, đó là năm nóng kinh hoàng.

Mình nghĩ ngày xưa, nếu ông Quân mang 50 đứa con qua Mỹ sống, bà Cơ chọn Dubai cho 50 đứa con lại, không hiểu số phặn mình bây giờ ra sao?

2. Mình có giấc mơ khá trong lành.

Mình thấy cô giáo dạy văn năm lớp 12 của mình, như bao cô giáo dạy văn khác, hiếm khi khen ngợi tài văn chương không lấy gì làm đặc sắc của mình, tuy thường cho mình điểm 8 tập làm văn. Với cô, mình chưa bao giờ vượt qua được con điểm 8 ấy. Và hồi đó, mình ngờ là cô chẳng ưa gì mình. Không, cũng có thể trước thì chẳng ưa gì nhưng sau ưa hơn tí. Nhưng vì trước đã chẳng ưa, thành ra sau có ưa hơn tí cũng chẳng làm gì được nữa. Bức tường đã dựng nên, chẳng hơi sức đâu mà phá vỡ hay vượt qua.

Mình thấy cổ chuẩn bị lên lớp. Và mình tá hỏa là mình đi học mà không mang đủ tập vở. Tệ hơn nữa là mình đã quên bẵng làm bài tập về nhà. Cũng có mấy đứa như mình. Vậy là vội vàng mình nguệch ngoạc vài dòng cho cái bài tập ấy. Đứa bên cạnh mình nói với mình bài tập cô cho là hãy liệt kê 9 điều mình muốn làm. Song khi đang loay hoay thì một đứa khác hê lên, cô bảo chỉ cần liệt kê 2 điều thôi, 2 điều muốn làm nhất thôi. Vậy là trong lúc mình mới liệt kê được điều thứ nhất thì cô đã bước vào lớp. Cô đi vòng vòng kiểm tra mấy vở bài tập. Mình mới viết được vài dòng cho cái điều thứ nhất. May sao cô chỉ nhìn lướt lướt qua mà không nói gì. Nhưng khi quay về bục giảng, cô bắt đầu gọi tên mỗi đứa.

Còn lại là sa mạc

Tôi nhớ mình khởi cái suy nghĩ và hành động gửi đi bản thảo một tập truyện vào tháng 12 năm ngoái. Ngay từ đầu, bản thảo đã đi lòng vòng một cách ngoài mong đợi. Và cái sự lòng vòng đó cũng ngốn hơn một tháng trời, kết quả là chẳng có kết quả gì. Rồi tôi cũng đấm bụng, vượt qua trở ngại tâm lý của chính mình, gửi tiếp đến một công ty phát hành sách khác, tiếp tục kéo lê một khoảng thời gian chờ đợi dài hơn mình có thể hình dung. Đến hôm nay, sau những gắng gỏi hỏi han vài lần, cuối cùng tôi nhận được câu trả lời “không thể xuất bản”. Khi nhận được câu trả lời chính thức, thực ra tôi không buồn như là lúc bản thân không nhận được bất kỳ hồi âm nào. Tôi vẫn biết, dù càng biết thì càng ngạc nhiên hơn, rằng xuất bản sách ngày nay là việc dễ bao nhiêu mà cũng khó bao nhiêu. Như thường thấy trong đời mình, phàm cố sức làm cái gì thì hệt như là đâm đầu vào ngõ cụt, việc tôi bị từ chối cũng nằm sẵn trong dự liệu, dĩ nhiên cạnh đó, bạn vẫn luôn phải có hy vọng. Nếu không có hy vọng thì không thể tiếp tục điều gì.

Trong quãng thời gian chờ đợi sự phản hồi cho bản thảo tập truyện thứ nhất, và bạn hẳn hiểu điều này đủ lâu như thế nào, tôi viết được một số truyện ngắn khác, với một động lực bất đồ nào đó và thời gian nghỉ Tết cũng góp phần vào khả năng tập trung cho viết lách. Lần này tôi chọn một NXB. Tôi gửi qua đường bưu điện. Tôi biết ngay cả khi chưa gửi đi, trải trước mắt tôi lại là quãng thời gian đợi chờ thăm thẳm, có thể là không bao giờ có câu trả lời, trừ phi tự bạn liên tục “làm phiền” họ bằng những câu hỏi khi cái hạn công bố đã trôi qua lâu. Tất nhiên chỉ để câu trả lời từ chối đến một cách rõ ràng, thay vì cái im lặng mà người ta hoặc vì quên hoặc cho là nó tử tế hơn từ “không”. Thật ra sự thật nào suy cho cùng cũng thích hợp hơn sự im lặng - với tôi là như vậy. Tôi vẫn nói là tôi ghét sự lịch sự khủng khiếp, đôi khi.

 

Tôi thương xót cho tập bản thảo thứ nhất của mình nhưng giờ nó cũng trở thành một kiểu quá khứ mà việc xếp lại giống như khi ta trút khỏi lồng ngực mình một hơi thở phào nhẹ nhõm, sau một chuỗi chờ đợi và hy vọng, và bất cứ điều gì đến cũng tốt hơn là không có điều gì đến. Chẳng phải tôi cố tự an ủi mình. Khi bạn hy vọng rồi thất vọng, giữa những cái đó là li ti những cảm xúc tiêu cực, hễ nhiều lần như thế, dù muốn hay không, cuối cùng bạn cũng đỗi đãi nhẹ nhàng hơn với bản thân mình. Yêu mình hơn sau những bầm dập, phải thế, vì đâu còn ai yêu mình hơn được…

Dù sao cũng phải cố gắng, chẳng còn cách nào để không ân hận khi nhìn lại những việc trong đời. Tuy kỳ thực, để an ủi mình, thì sự thật của cuộc đời là đây: “Có nhiều cách sống, và nhiều cách chết. Nhưng có quan trọng gì đâu. Điều duy nhất còn lại là sa mạc”…

Ghi chú về tuyển truyện Tình yêu, tội ác & trừng phạt

1. Tuyển truyện gồm 14 truyện ngắn, xuất bản (tái bản) năm 2013. Cuốn sách tôi nhận được từ nhà sách khá cũ, một phần vì kiểu giấy in đặc trưng của NXB Trẻ, một phần vì vài trang có vết rách ngang. Bản thân ấn phẩm còn mắc lỗi về trật tự số trang. Nhưng nói chung tôi khá dễ chịu, chỉ cần đủ trang, chữ vẫn đọc đủ đầy thì chấp nhận được.

Nhớ lại lần đầu tiên mua sách online, chuyện cách đây nhiều năm, là mua ở nhà sách S. Trong số sách nhận được có một cuốn thiếu hẳn nhiều trang. Khi gọi điện phản hồi, nhận ra là họ sớm đã biết cái lỗi này (hẳn ngay từ quá trình in ấn đã mắc phải sai sót ở một số cuốn) rồi hứa hẹn sẽ đổi trả. Nhưng sau im ru. Từ đó, tôi tìm mua sách ở nơi khác, nơi cũng gắn bó mua đến bây giờ. Ờ, tôi chỉ “vĩnh biệt” cái gì đó trong một kiểu trường hợp tương tự như thế mà thôi.

2. 14 truyện viết rải rác trong những năm từ 1986 đến 2004. Truyện đầu tiên trong cuốn sách là Tướng về hưu viết năm 1986.

Tôi chắc mình nghe đến cụm từ “Tướng về hưu” trước khi biết đến cái tên Nguyễn Huy Thiệp. Có lẽ một buổi học văn nào đó trong những năm tháng học trò xa xưa, một cô giáo dạy văn đã thoáng nhắc qua, về cái tình tiết “cô con dâu làm ở bệnh viện phụ sản, công việc là nạo phá thai và hàng ngày các rau thai bỏ đi cô mang về cho chó, lợn ăn”. Trong ký ức lờ mờ, tình tiết này hẳn tôi cũng đã từng đọc thấy trên báo, kiểu người ta phân tích về nhân vật – cái sự vô cảm đó, cái hiện thực cuộc sống với những giá trị đảo lộn khiến ông tướng về hưu thất kinh, sống dần chết, đại loại vậy. Tướng về hưu cũng được dựng thành phim và hẳn điện ảnh cũng góp phần thêm vào sự nổi tiếng của nó.

Tên tuổi nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thì mãi sau này tôi mới biết, khi ông không còn sáng tác (một cách chính thức) nữa. Ông bán tác quyền cho NXB Trẻ, chiều chiều đưa cháu nội đi học, cà phê hay dạo phố - đó là những gì tôi nhớ được, từ một bài báo, về tuổi già của nhà văn. Với một ngòi bút hiện thực, lạnh lùng và tỉnh táo ngần ấy, kể cũng khó hình dung về sự “tận hưởng tuổi già nhàn nhã” ấy, khi mà cuộc sống dĩ nhiên vẫn cần nơi Nguyễn Huy Thiệp khả năng “xông pha trận mạc” như “con ngựa bất kham” năm nào. Nhưng có lẽ ai cũng già, và khi già thì người ta hay nghĩ là thời của mình đã qua. Cũng có thể có lý do khác. Song tôi cứ nghĩ biết đâu, rất lâu sau này, hậu nhân lại tìm thấy trong những di cảo của ông ấy, những thứ chưa được xuất bản khi còn sống, viết trong chính những năm tuyên bố “nghỉ hưu” ấy. Biết đâu đấy!

Đối thoại với Trần Khải Ca - Lý Nhĩ Uy

(Những trích dẫn dưới đây thuộc về những chia sẻ của Trần Khải Ca trong những cuộc đối thoại với Lý Nhĩ Uy, liên quan đến các bộ phim đã thực hiện và một số khía cạnh đời sống riêng tư của ông).

Con người không cần thiết phải bận rộn tìm mọi hình thức xã hội hoặc chính trị nào để viện cớ cho hành vi của mình. Bởi xét cho cùng vẫn là sự lựa chọn và quyết định của tính người – tr. 14.

… mơ ước luôn là đặc trưng của trẻ con, còn người lớn chúng ta làm gì có ước mơ – tr. 15.

… dù xã hội biến đổi ra sao, một số thứ vẫn không hề biến đổi, ví dụ như niềm đam mê… Đối với người thực sự mê đắm nghệ thuật, hạnh phúc của anh ta chỉ tồn tại trong nghệ thuật của anh ta. Đó là điểm chung trong cuộc đời của rất nhiều nghệ sĩ. Niềm vui thực sự là được làm thứ mà mình cực kỳ yêu thích – tr. 16.

… con người là sản vật của hoàn cảnh. Nếu người nào có thể vượt qua được sự tác động của hoàn cảnh, họ sẽ trở thành vĩ nhân – tr. 17.

Mọi việc đều tự nhiên như nước chảy theo dòng, vì vậy không thể lôi "đột phá" ra làm khẩu hiệu suông được – tr. 22.

Tôi thấy nghệ thuật là một thứ rất nặng về tình cảm, còn triết lý là thứ mà con người tổng kết nên… Nếu bạn không kể  ra được những câu chuyện mang tính triết lý sẽ luôn cảm thấy mình không đủ mức độ thanh cao. Thực ra nghệ thuật là thứ hoàn toàn cảm tính, không cần thiết phải tống kết thứ gì – tr. 24-25.

… tôi không coi điện ảnh chỉ đơn thuần là phương tiên mưu sinh. Muốn mưu sinh, tôi sẽ đi kinh doanh, cần gì phải làm phim cơ chứ ? Tôi luôn cho rằng điện ảnh sinh ra nhờ khoa học và được tập hợp nhờ tính người. Một thứ như vậy cần phải được đối đãi chân thành  - tr. 27-28.

Giấc mơ thiếu vắng nụ cười

Cuối năm rồi, tính theo âm lịch, tôi tự thưởng cho mình vài cuốn sách. Hai tập truyện ngắn, năm tiểu thuyết. Tất cả, ba trăm trang đổ lại. Được tặng kèm thêm một cuốn sách về những cuộc đối thoại của vị một đạo diễn cùng một DVD phim hoạt hình. Rõ chán cái đầu DVD lâu ngày không sử dụng nên hỏng rồi. Về sách thì không chỉ những cuốn mới mua, tôi còn ít cuốn đang đọc dở/chưa đọc nữa cơ. Tôi hoàn toàn dự định sẽ ngốn hết tất cả trong dịp Tết này nhưng đến hôm nay cho thấy, dự định đấy không thành. 

Mùa xuân, tôi bỗng cảm thấy đọc sách trở thành một việc làm quá có tính trì trệ. 

Khi đọc, nhiều lúc là cảm thấy một cái gì mở ra trong lòng, giống như ngôi nhà với những cửa sổ mở rộng và tôi lao đến những cửa sổ đó, ngắm nhìn nắng và gió và những chân trời xa tít. Và tôi hăm hở cái ý nghĩ mình sẽ ngồi ngay vào bàn viết, bên cái cửa sổ đó, và rồi sẽ vung bút và viết được cái gì hay ho như những thứ mình vừa đọc. Đó không phải là điều tôi muốn ở vai một người đọc đơn thuần. Tôi đã nghĩ, một ngày nào đó tôi sẽ chỉ đọc sách mà thôi, và không viết bất kỳ thứ gì nữa, ngoại trừ thư tư vấn hay đơn kiện hay giấy tờ pháp lý các thứ. Tôi cảm thấy chỉ đọc thôi thì dễ dàng hơn cho mình. Chỉ là… chính tôi cũng không chắc nếu không muốn viết thì liệu tôi có yêu thích cái việc đọc không? Câu chuyện giữa viết và đọc với tôi giống như câu hỏi con gà có trước hay quả trứng có trước. Có lẽ vì không thông minh, tôi đã chẳng có tí não nào để trả lời câu hỏi đó.

Cũng có nhiều khi, ngược lại, đọc với tôi nghĩa là những cánh cửa khép kín vẫn khép chặt, tôi cảm thấy chính cái điều có trong đôi mắt mình, khi tôi thử chụp một hình “tự sướng” vào đầu năm nay, tôi nhìn thấy rõ hơn đôi mắt của mình. Cái có trong mắt tôi là “không gì cả”, sự lạnh lẽo vô hồn ấy nơi một phụ nữ, tôi thấy mình cũng không yêu nổi mình. 

Có lúc tôi chán mấy cuốn sách khủng khiếp. Chắc chắn là tôi không có thứ cảm xúc này trước đây. Và đó không phải vì yếu tố tuổi tác hay vì hồi còi báo động rằng thói quen đã đến lúc nhàm chán và đang trên đà mục rỗng. Tất nhiên có những cuốn sách làm cho bạn chán, nhưng chúng thường không phải là dấu chấm hết cho sự đọc. Tôi cảm thấy sự bội bạc trong cả những gì tôi thích nhất, và sự phù phiếm của văn chương. Tôi hiểu lẽ thường vẫn thế, chỉ khi ta rất, rất thích cái gì ta mới cảm thấu tận xương sự bội bạc của nó. Nhưng tôi vẫn nghĩ con người nắm giữ khả năng bội bạc, còn sách, và văn chương thì không. Tôi đề cao văn chương nhưng rồi tôi thấy văn chương cũng như một món ăn. Có nhiều thứ chả ra gì. 

Bạn Còi từng nói “sách là người bạn đặc biệt” của bạn ấy. Tôi hẳn không thể so sánh hết tình cảm của tôi với sách và tình cảm của bạn mình với sách. Có thể nói cùng một câu, rằng “tớ thích (đọc) sách” nhưng không thể nói là tình cảm ấy giống nhau. Tôi thường thấy bạn Còi yêu sách một cách dung dị, nghĩa là hầu như hạnh phúc. Còn tôi yêu sách, thật ra là văn chương, đôi khi, tình yêu ấy khổ sở. Và tôi nghĩ, biết đâu đến lúc nào đó, tôi sẽ căm thù sách. Tôi vẫn biết  khi người ta quá khổ sở về một điều gì đó, người ta sẽ căm thù nó mà vẫn tiếp tục yêu nó. Tôi biết đó là bi kịch. Và tôi chỉ muốn tránh cho xa.

Ta cứ ngồi lặng im thế…

Cõng lên vai… những muộn phiền của đêm nào thức trắng

Tách ra nỗi đau nào hồn nhiên, nỗi đau nào trĩu nặng…

Rồi đặt lên chăn gối một viên đá ướp lạnh

Những giấc mơ thiếu vắng nụ cười…

(Thơ Nguyễn Phong Việt)

Thiên đàng đã mất - Heinrich Boll

Người ta đau đớn nhận thấy những thay đổi trong tâm hồn ở ngưỡng cửa trưởng thành. Hết sức đau buồn, người ta giã từ đồ chơi, sân chơi trẻ thơ để vừa sợ hãi, buồn rầu vừa hứng thú bổ nhào vào cái cảnh nhốn nháo mà người trưởng thành luôn gọi là đời sống, còn buồn hơn nữa khi người ta giã từ ngôi nhà thời niên thiếu, vùng đất mơ mộng, có lẽ vì dự cảm rằng kỷ niệm chỉ là kỷ niệm về những giấc mơ, và ngay lúc này, người ta đã nếm trải nỗi đau khôn tả, khi không còn tuổi trung niên nữa mà đã già lão và ngay cả cái khoảnh khắc chắc chắn duy nhất, khi người ta bước qua thềm của cái chết để vào một đời sống khác – tr. 10.

…tất cả chúng ta đều có lỗi ở mọi việc. Chúng ta đều vô cảm và nói không khi ai hỏi chúng ta về một người nào đó. Lúc nào chúng ta cũng phải nói không và chúng ta nói thế mà không mủi lòng… - tr. 18.

…anh không thể chỉ múc một thùng nước biển mà bảo là biển cả thuộc về mình – tr. 28.

Tất cả mọi người đều như nhau, họ đều cô đơn… - tr. 31.

… sự thực là có những thứ trên đời không thể mua và không cách nào giành được, những thứ chỉ có thể được tặng, và một trong những thứ đó là tình yêu… - tr. 43.

(trích từ tập truyện 'Nàng Anna xanh xao và nhiều truyện ngắn khác', Phạm Hải Hồ dịch, NXB Văn học và Nhã Nam, 2014)