Ghi chú về tuyển truyện Tình yêu, tội ác & trừng phạt

1. Tuyển truyện gồm 14 truyện ngắn, xuất bản (tái bản) năm 2013. Cuốn sách tôi nhận được từ nhà sách khá cũ, một phần vì kiểu giấy in đặc trưng của NXB Trẻ, một phần vì vài trang có vết rách ngang. Bản thân ấn phẩm còn mắc lỗi về trật tự số trang. Nhưng nói chung tôi khá dễ chịu, chỉ cần đủ trang, chữ vẫn đọc đủ đầy thì chấp nhận được.

Nhớ lại lần đầu tiên mua sách online, chuyện cách đây nhiều năm, là mua ở nhà sách S. Trong số sách nhận được có một cuốn thiếu hẳn nhiều trang. Khi gọi điện phản hồi, nhận ra là họ sớm đã biết cái lỗi này (hẳn ngay từ quá trình in ấn đã mắc phải sai sót ở một số cuốn) rồi hứa hẹn sẽ đổi trả. Nhưng sau im ru. Từ đó, tôi tìm mua sách ở nơi khác, nơi cũng gắn bó mua đến bây giờ. Ờ, tôi chỉ “vĩnh biệt” cái gì đó trong một kiểu trường hợp tương tự như thế mà thôi.

2. 14 truyện viết rải rác trong những năm từ 1986 đến 2004. Truyện đầu tiên trong cuốn sách là Tướng về hưu viết năm 1986.

Tôi chắc mình nghe đến cụm từ “Tướng về hưu” trước khi biết đến cái tên Nguyễn Huy Thiệp. Có lẽ một buổi học văn nào đó trong những năm tháng học trò xa xưa, một cô giáo dạy văn đã thoáng nhắc qua, về cái tình tiết “cô con dâu làm ở bệnh viện phụ sản, công việc là nạo phá thai và hàng ngày các rau thai bỏ đi cô mang về cho chó, lợn ăn”. Trong ký ức lờ mờ, tình tiết này hẳn tôi cũng đã từng đọc thấy trên báo, kiểu người ta phân tích về nhân vật – cái sự vô cảm đó, cái hiện thực cuộc sống với những giá trị đảo lộn khiến ông tướng về hưu thất kinh, sống dần chết, đại loại vậy. Tướng về hưu cũng được dựng thành phim và hẳn điện ảnh cũng góp phần thêm vào sự nổi tiếng của nó.

Tên tuổi nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thì mãi sau này tôi mới biết, khi ông không còn sáng tác (một cách chính thức) nữa. Ông bán tác quyền cho NXB Trẻ, chiều chiều đưa cháu nội đi học, cà phê hay dạo phố - đó là những gì tôi nhớ được, từ một bài báo, về tuổi già của nhà văn. Với một ngòi bút hiện thực, lạnh lùng và tỉnh táo ngần ấy, kể cũng khó hình dung về sự “tận hưởng tuổi già nhàn nhã” ấy, khi mà cuộc sống dĩ nhiên vẫn cần nơi Nguyễn Huy Thiệp khả năng “xông pha trận mạc” như “con ngựa bất kham” năm nào. Nhưng có lẽ ai cũng già, và khi già thì người ta hay nghĩ là thời của mình đã qua. Cũng có thể có lý do khác. Song tôi cứ nghĩ biết đâu, rất lâu sau này, hậu nhân lại tìm thấy trong những di cảo của ông ấy, những thứ chưa được xuất bản khi còn sống, viết trong chính những năm tuyên bố “nghỉ hưu” ấy. Biết đâu đấy!

Đối thoại với Trần Khải Ca - Lý Nhĩ Uy

(Những trích dẫn dưới đây thuộc về những chia sẻ của Trần Khải Ca trong những cuộc đối thoại với Lý Nhĩ Uy, liên quan đến các bộ phim đã thực hiện và một số khía cạnh đời sống riêng tư của ông).

Con người không cần thiết phải bận rộn tìm mọi hình thức xã hội hoặc chính trị nào để viện cớ cho hành vi của mình. Bởi xét cho cùng vẫn là sự lựa chọn và quyết định của tính người – tr. 14.

… mơ ước luôn là đặc trưng của trẻ con, còn người lớn chúng ta làm gì có ước mơ – tr. 15.

… dù xã hội biến đổi ra sao, một số thứ vẫn không hề biến đổi, ví dụ như niềm đam mê… Đối với người thực sự mê đắm nghệ thuật, hạnh phúc của anh ta chỉ tồn tại trong nghệ thuật của anh ta. Đó là điểm chung trong cuộc đời của rất nhiều nghệ sĩ. Niềm vui thực sự là được làm thứ mà mình cực kỳ yêu thích – tr. 16.

… con người là sản vật của hoàn cảnh. Nếu người nào có thể vượt qua được sự tác động của hoàn cảnh, họ sẽ trở thành vĩ nhân – tr. 17.

Mọi việc đều tự nhiên như nước chảy theo dòng, vì vậy không thể lôi "đột phá" ra làm khẩu hiệu suông được – tr. 22.

Tôi thấy nghệ thuật là một thứ rất nặng về tình cảm, còn triết lý là thứ mà con người tổng kết nên… Nếu bạn không kể  ra được những câu chuyện mang tính triết lý sẽ luôn cảm thấy mình không đủ mức độ thanh cao. Thực ra nghệ thuật là thứ hoàn toàn cảm tính, không cần thiết phải tống kết thứ gì – tr. 24-25.

… tôi không coi điện ảnh chỉ đơn thuần là phương tiên mưu sinh. Muốn mưu sinh, tôi sẽ đi kinh doanh, cần gì phải làm phim cơ chứ ? Tôi luôn cho rằng điện ảnh sinh ra nhờ khoa học và được tập hợp nhờ tính người. Một thứ như vậy cần phải được đối đãi chân thành  - tr. 27-28.

Giấc mơ thiếu vắng nụ cười

Cuối năm rồi, tính theo âm lịch, tôi tự thưởng cho mình vài cuốn sách. Hai tập truyện ngắn, năm tiểu thuyết. Tất cả, ba trăm trang đổ lại. Được tặng kèm thêm một cuốn sách về những cuộc đối thoại của vị một đạo diễn cùng một DVD phim hoạt hình. Rõ chán cái đầu DVD lâu ngày không sử dụng nên hỏng rồi. Về sách thì không chỉ những cuốn mới mua, tôi còn ít cuốn đang đọc dở/chưa đọc nữa cơ. Tôi hoàn toàn dự định sẽ ngốn hết tất cả trong dịp Tết này nhưng đến hôm nay cho thấy, dự định đấy không thành. 

Mùa xuân, tôi bỗng cảm thấy đọc sách trở thành một việc làm quá có tính trì trệ. 

Khi đọc, nhiều lúc là cảm thấy một cái gì mở ra trong lòng, giống như ngôi nhà với những cửa sổ mở rộng và tôi lao đến những cửa sổ đó, ngắm nhìn nắng và gió và những chân trời xa tít. Và tôi hăm hở cái ý nghĩ mình sẽ ngồi ngay vào bàn viết, bên cái cửa sổ đó, và rồi sẽ vung bút và viết được cái gì hay ho như những thứ mình vừa đọc. Đó không phải là điều tôi muốn ở vai một người đọc đơn thuần. Tôi đã nghĩ, một ngày nào đó tôi sẽ chỉ đọc sách mà thôi, và không viết bất kỳ thứ gì nữa, ngoại trừ thư tư vấn hay đơn kiện hay giấy tờ pháp lý các thứ. Tôi cảm thấy chỉ đọc thôi thì dễ dàng hơn cho mình. Chỉ là… chính tôi cũng không chắc nếu không muốn viết thì liệu tôi có yêu thích cái việc đọc không? Câu chuyện giữa viết và đọc với tôi giống như câu hỏi con gà có trước hay quả trứng có trước. Có lẽ vì không thông minh, tôi đã chẳng có tí não nào để trả lời câu hỏi đó.

Cũng có nhiều khi, ngược lại, đọc với tôi nghĩa là những cánh cửa khép kín vẫn khép chặt, tôi cảm thấy chính cái điều có trong đôi mắt mình, khi tôi thử chụp một hình “tự sướng” vào đầu năm nay, tôi nhìn thấy rõ hơn đôi mắt của mình. Cái có trong mắt tôi là “không gì cả”, sự lạnh lẽo vô hồn ấy nơi một phụ nữ, tôi thấy mình cũng không yêu nổi mình. 

Có lúc tôi chán mấy cuốn sách khủng khiếp. Chắc chắn là tôi không có thứ cảm xúc này trước đây. Và đó không phải vì yếu tố tuổi tác hay vì hồi còi báo động rằng thói quen đã đến lúc nhàm chán và đang trên đà mục rỗng. Tất nhiên có những cuốn sách làm cho bạn chán, nhưng chúng thường không phải là dấu chấm hết cho sự đọc. Tôi cảm thấy sự bội bạc trong cả những gì tôi thích nhất, và sự phù phiếm của văn chương. Tôi hiểu lẽ thường vẫn thế, chỉ khi ta rất, rất thích cái gì ta mới cảm thấu tận xương sự bội bạc của nó. Nhưng tôi vẫn nghĩ con người nắm giữ khả năng bội bạc, còn sách, và văn chương thì không. Tôi đề cao văn chương nhưng rồi tôi thấy văn chương cũng như một món ăn. Có nhiều thứ chả ra gì. 

Bạn Còi từng nói “sách là người bạn đặc biệt” của bạn ấy. Tôi hẳn không thể so sánh hết tình cảm của tôi với sách và tình cảm của bạn mình với sách. Có thể nói cùng một câu, rằng “tớ thích (đọc) sách” nhưng không thể nói là tình cảm ấy giống nhau. Tôi thường thấy bạn Còi yêu sách một cách dung dị, nghĩa là hầu như hạnh phúc. Còn tôi yêu sách, thật ra là văn chương, đôi khi, tình yêu ấy khổ sở. Và tôi nghĩ, biết đâu đến lúc nào đó, tôi sẽ căm thù sách. Tôi vẫn biết  khi người ta quá khổ sở về một điều gì đó, người ta sẽ căm thù nó mà vẫn tiếp tục yêu nó. Tôi biết đó là bi kịch. Và tôi chỉ muốn tránh cho xa.

Ta cứ ngồi lặng im thế…

Cõng lên vai… những muộn phiền của đêm nào thức trắng

Tách ra nỗi đau nào hồn nhiên, nỗi đau nào trĩu nặng…

Rồi đặt lên chăn gối một viên đá ướp lạnh

Những giấc mơ thiếu vắng nụ cười…

(Thơ Nguyễn Phong Việt)

Thiên đàng đã mất - Heinrich Boll

Người ta đau đớn nhận thấy những thay đổi trong tâm hồn ở ngưỡng cửa trưởng thành. Hết sức đau buồn, người ta giã từ đồ chơi, sân chơi trẻ thơ để vừa sợ hãi, buồn rầu vừa hứng thú bổ nhào vào cái cảnh nhốn nháo mà người trưởng thành luôn gọi là đời sống, còn buồn hơn nữa khi người ta giã từ ngôi nhà thời niên thiếu, vùng đất mơ mộng, có lẽ vì dự cảm rằng kỷ niệm chỉ là kỷ niệm về những giấc mơ, và ngay lúc này, người ta đã nếm trải nỗi đau khôn tả, khi không còn tuổi trung niên nữa mà đã già lão và ngay cả cái khoảnh khắc chắc chắn duy nhất, khi người ta bước qua thềm của cái chết để vào một đời sống khác – tr. 10.

…tất cả chúng ta đều có lỗi ở mọi việc. Chúng ta đều vô cảm và nói không khi ai hỏi chúng ta về một người nào đó. Lúc nào chúng ta cũng phải nói không và chúng ta nói thế mà không mủi lòng… - tr. 18.

…anh không thể chỉ múc một thùng nước biển mà bảo là biển cả thuộc về mình – tr. 28.

Tất cả mọi người đều như nhau, họ đều cô đơn… - tr. 31.

… sự thực là có những thứ trên đời không thể mua và không cách nào giành được, những thứ chỉ có thể được tặng, và một trong những thứ đó là tình yêu… - tr. 43.

(trích từ tập truyện 'Nàng Anna xanh xao và nhiều truyện ngắn khác', Phạm Hải Hồ dịch, NXB Văn học và Nhã Nam, 2014)

Dòng xuân lan man

Mùa xuân và cái Tết người Việt. Tôi thích Tết, được nghỉ, ăn nhiều, tổng vệ sinh nhà cửa, cảm giác tạm biệt cái cũ, đón cái mới, nghĩa là lại có hy vọng. Tôi cũng ghét Tết. Vì tất cả những lẽ vừa kể, cộng với thêm một tuổi, biết mình và người thân đang già đi, sợ cái "chớt" chia lìa. Có lúc nghĩ về sự bất tử của con người. Nhưng không tìm được độ tuổi nào thích hợp nhất. Có lẽ là ba hay năm tuổi, tuổi này ít biết đến lừa gạt do còn bận ở nhà ăn ngủ ị, khóc cười vô cớ, rất sinh động, ai cũng yêu dù chả yêu ai. Hay mười lăm đến mười chín, tuổi trẻ, đẹp, vui buồn thất thường, tự kỷ già đời nhưng thực ngây thơ, yêu người hơn yêu mình, đối tượng chính bị cuộc đời lừa gạt. Hay hai lăm ba mươi, đã nếm thực mùi đời, thấu nhận tầm quan trọng của  lớp vỏ bên ngoài, bắt đầu thích tiền, học viên đông đảo của những khóa học lừa gạt. Hay sau nữa, ba lăm bốn mươi, tuổi u sầu nhưng chưa hẳn tàn phai, hiểu rõ bản thân, muốn có tất cả, lừa gạt chuyên nghiệp. Hay năm mươi sáu mươi, tuổi thanh nhàn, nhìn đời từ trên cao, vô cùng hiểu biết, những chuyên gia đầu ngành lừa gạt. Hay nên cho con người bất tử ở tuổi chín mươi, tuổi này rất ghét soi gương, ít đi chơi, yêu nhân loại, đạt đến cảnh giới từ bi, hoàn toàn sám hối… Tôi ngờ là nếu có Thượng đế, Thượng đế cũng lúng túng trong việc chọn lựa. Thế nên rốt cuộc con người không thể được định là giống loài bất tử. Hẳn thế.

Mùa xuân năm nay gói bánh chưng. Đó là một việc làm khá vui, cảm giác rất bận rộn tuy có hơi vất vả. Tôi lẩm nhẩm những nguyên liệu cần thiết để ghi nhớ cho những năm sau này, cả cách mẹ chọn lựa và xử lý từng thứ một. Tôi hỏi mẹ: “Mẹ có biết điều gì quan trọng nhất khi gói bánh chưng không?” Mẹ liệt kê vài thứ, không nghĩ điều tôi nói sau đó: “Quan trọng nhất là có mẹ”. Mẹ bận rộn, mẹ nấu nướng và mẹ cúng kiếng. Bao giờ cũng thế. Tôi dọn dẹp, tôi gói bánh và những việc vặt linh tinh. Những nghi lễ giữa người sống với người cõi âm xa lạ với tôi. Tôi tưởng nhớ họ và không chống lại phong tục. Nhưng tôi không mặn mà những lầm rầm khấn vái, những khói nhang nghi ngút. Đứng trước các bệ thờ hay bàn thờ, những suy nghĩ của tôi rời rạc và động tác tôi nghô nghê. Sau tuổi hai mốt hay hai hai, tôi cũng không âm thầm cầu nguyện, ý là với Chúa, dù không theo đạo, có lẽ một vệt ký ức trong tuổi thơ đã khiến tôi biết đến Chúa trước khi biết đến Phật. Nhưng sau những năm tuổi hai mươi, tôi không cầu nguyện nữa. Vài năm trước, một người bạn rủ tôi đi chùa một ngày đầu xuân. Bạn khấn lạy khá chuyên nghiệp, bạn cầu duyên, cầu gia đạo. Tôi lúng túng đứng trước tượng Phật, tôi cũng thắp nhang và làm động tác vái. Nhưng suy nghĩ của tôi lộn xộn, tôi không thể tập trung hướng về các bức tượng nghiêm cẩn trước mắt mình. Khi về, bạn hỏi tôi có khấn vái không. Tôi bảo có, nhưng tôi không biết mình đã nghĩ những gì, thành ra không rõ Phật có hiểu. Bạn cười ồ. Đó là một mùa xuân cũ, và bạn cũ. Bạn chợt nhắn tin chúc Tết vào đầu năm nay. Và tôi chúc lại. Và lạ lùng, chúng tôi lịch sự với nhau như hai kẻ xa lạ. 

Tình yêu, tội ác & trừng phạt (tuyển truyện ngắn) - Nguyễn Huy Thiệp

Tình yêu đòi hỏi điều kiện, trong đó thời gian cũng cần – tr. 7.

"Đời người cần không biết bao nhiêu là tiền. Chết cũng cần" – tr. 19.

"Con ơi, con không hiểu rằng cả tin chính là sức mạnh để sống hả con?" – tr. 24.

(Tướng về hưu)

"…đàn bà không ra gì. Nhưng đàn ông cũng nhiều người không ra gì. Lấy chồng phải anh nghèo, bất tài mà lại cao thượng thì hãi lắm. Nó làm tan nát đời người đàn bà như bỡn... đàn bà không cần lòng cao thượng. Đàn bà cần cảm thông với vuốt ve, cần giúp đỡ bằng tiền mặt. Đấy là tình yêu. Lòng cao thượng chỉ dành cho nhà chính trị. Chính trị mà không cao thượng thì hãi lắm, chính trị là chỗ người ta nhìn vào để yên tâm sống." - tr. 74.

"Nhân dân không cần tri thức sao?... Trẻ em rất cần. Còn khi trưởng thành, tôi nói là nhân dân ấy, cần một thứ còn hơn cả tri thức nữa: sự bình ổn để sống tự nhiên hài hòa…" - tr. 77.

"Dân chúng nhẹ dạ nông nổi cũng như thế đấy. Các nhà chính trị, các thiên tài là kẻ có khả năng xô dạt dân chúng về cả một phía. Dân chúng cầu lợi. Chỉ cần tí lợi là họ sẽ a dua nhau bu đến. Họ không biết rằng điều ấy chất chứa toàn bộ sự vô nghĩa trong đời sống của họ. Họ sinh ra, hoạt động, kiếm ăn, cứ dạt chỗ này rồi dạt chỗ kia mà chẳng tự định hướng cho mình gì cả. Chỉ đến khi nào dân chúng hiểu rằng không được cầu lợi, mà có cầu lợi thì cũng chẳng ai cho, người ta chỉ hứa hẹn suông để bịp bợm thôi, thảng hoặc có khi cho thì cho rất ít, lợi bất cập hại. Họ cần hiểu rằng phải cầu một thứ cao hơn thế nữa, đấy là giá trị chân chính cho toàn bộ cuộc sống của mình, quyền được tự mình định đoạt cuộc sống, tóm lại là tự do." - tr. 84.

(Những bài học nông thôn)

"…tôi nghĩ nếu ai phản bội tình yêu thì xấu xa lắm." Cô Phượng cười đau đớn: "Anh chẳng hiểu gì, kẻ phản bội cũng là người tốt, có điều người ta không dám hy sinh." - tr. 103.

… tình yêu… Ở đó lẫn lộn rất nhiều mơ ước xen vào: đấy là hạnh phúc, giọt nước mắt, sự ấm êm, những chân trời, chân trời và mặt biển rộng xa vời, một góc nhỏ trong vườn, một ngôi nhà nhỏ với cửa sổ rộng… Ồ, rất nhiều thứ đấy ! - tr. 122.

… trật tự… tình yêu, đạo đức, tình bạn, sự tín nghĩa, lòng trung thực, cả tôn giáo nữa… tất cả điều ấy chỉ là ước lệ, không chính xác bao nhiêu, độ bền vững thấp, do ai đó đặt ra trong những tình thế bắt buộc, đôi khi trong những tình thế sinh tử. Kẻ đặt ra nó sẽ rối trí, sẽ xấu hổ khi y chán đời, khi y thất bại, nghĩa là khi ấy y đã không còn nhiều cơ hội nữa trong đời – tr. 123.

"… Cuộc sống là một quá trình suy đồi, là một quá trình hưởng thụ…" - tr. 125.

… trên đời có rất nhiều thứ láo khoét được trang sức rực rỡ bề ngoài – tr. 126.

Chúng tôi sống, lớn lên, hàng trăm hàng vạn thế hệ nối nhau, quanh quẩn chuyện làm ăn, gia đình, tôn giáo, nhà cửa, dục vọng… Thoắt buổi sáng, đã trưa, đã chiều. Thoắt mùa xuân, đã thu, đã đông… Chỉ nỗi buồn là vĩnh cửu – tr. 127.

(Con gái thủy thần)

Buồn ơi chào mi – Francoise Sagan

Chúng ta tìm kiếm điều gì, nếu như không phải là làm cho người khác thích mình? – tr. 12.

…chúng tôi nói chuyện về tình yêu, về những rắc rối của nó. Trong mắt cha tôi, những điều đó là tưởng tượng. Ông dứt khoát gạt bỏ những khái niệm về lòng chung thủy, về tính nghiêm túc, về chuyện hẹn ước. Ông giải thích cho tôi rằng khái niệm đó là tùy tiện, vô bổ… Nhưng tôi biết là về phần ông, điều đó không loại trừ cả sự âu yếm lẫn lòng tận tụy, những thứ tình cảm mà ông càng dễ có hơn một khi ông muốn và biết rằng chúng chỉ là tạm thời. Cái quan niệm này hấp dẫn tôi: những mối tình chóng vánh, dữ dội và qua nhanh. Tôi không ở cái tuổi mà sự chung thủy là điều hấp dẫn. Tôi chẳng biết mấy về tình yêu: những cuộc hẹn hò, những nụ hôn và sự chán chường – tr. 16.

"- Cháu hình dung về tình yêu theo hướng hơi đơn giản hóa quá. Đó không phải là một loạt những cảm xúc độc lập với nhau…

Tôi nghĩ rằng tất cả các mối tình của tôi đều đã như vậy. Một xúc cảm đột ngột trước một gương mặt, trước một cử chỉ, trong một nụ hôn… Những khoảnh khắc thăng hoa, rời rạc, đó là toàn bộ kỷ niệm về tình yêu mà tôi có.

- Đó là thứ khác, cô Anne nói. Trong đó có tình cảm trìu mền bền lâu, có vị ngọt ngào, có nỗi nhớ nhung. Những thứ mà cháu không thể hiểu được."

(Tr. 36 – 37)

… Bà ấy kiêu hãnh vì đã không làm việc này việc nọ chứ không phải vì đã thực hiện một điều gì đó… Đó là một ảo ảnh nguy hiểm, tôi kêu lên. Thế rồi người ta tự nhủ: "Ta đã thực hiện nghĩa vụ của mình" bởi vì ta chả làm gì cả…  - tr. 39 - 40.

Người ta cũng có thể gắn bó với những điều phù phiếm như gắn bó với những thứ khác – tr. 40.

Thật là dễ dàng khi cứ buông xuôi theo những cơn ngẫu hứng của mình và rồi sau đó ăn năn – tr. 92.

Tình yêu khiến tôi sống với đôi mắt mở to, như ở trên mây, nhã nhặn và thanh thản – tr. 106.

Có lẽ, đến tuổi bà ta, tôi cũng sẽ trả tiền cho những chàng trai trẻ để họ yêu tôi bởi vì tình yêu là thứ êm dịu nhất và sống động nhất, hợp lý nhất. Và giá cả đâu có quan trọng gì. Cái quan trọng, đó là đừng trở nên cau có và ghen tuông – tr. 115.

Khi say, người ta thường nói thật nhưng không ai tin cả - tr. 116.

...trong những buổi tối dài lê thê, ở hàng hiên các quán cà phê, Lombard buông ra những lời tâm sự buồn bã: "Tôi chỉ yêu có mình cô ấy thôi, Raymond ạ! Cậu có nhớ cái mùa xuân trước khi cô ấy ra đi không… Thật là ngớ ngẩn, một đời trai vì một người đàn bà duy nhất!" Điều đó có một vẻ bỗ bã, ê chề nhưng nồng ấm, hai người đàn ông giãi bày nỗi lòng với nhau bên một ly rượu – tr. 117.

"- Cháu có biết những người đàn ông cùng loại với ông Webb sẽ kết thúc ra sao không ?

Tôi thầm nghĩ "và cùng loại với cha tôi".

- Bên một cái rãnh lề đường, tôi vui vẻ nói.

- Đến một tuổi nào đó, họ sẽ không còn quyến rũ nữa, cũng chẳng "còn sức", như người ta thường nói. Họ không thể uống rượu được nữa và họ vẫn còn nghĩ tới đàn bà; chỉ có điều là họ buộc phải trả tiền cho đàn bà, phải chấp nhận nhiều thỏa hiệp nhỏ để tránh nỗi cô đơn. Họ bị lừa gạt, khổ sở. Đó lại chính là lúc họ chọn để trở nên đa cảm và khắt khe… Cô đã thấy nhiều người trở nên thân tàn ma dại như vậy.

- Tội nghiệp bác Webb! tôi nói."

(Tr. 120 – 121)

"- ...Cháu ít nghĩ đến tương lai, phải không? Đó là đặc quyền của tuổi trẻ.

- Cháu xin cô ... cháu không nghĩ là nó cho phép cháu được hưởng mọi thứ đặc quyền hay mọi sự tha thứ. Cháu không cho là nó quan trọng. 

- Thế cháu cho cái gì quan trọng? Sự thanh thản của cháu, sự độc lập của cháu à?

- ... Chẳng có cái gì cả, tôi nói..."

(Tr. 121)

Thật kỳ cục khi định mệnh lại thích chọn những gương mặt không xứng đáng hoặc tầm thường để đại diện cho nó – tr. 127.

(Lê Ngọc Mai dịch, NXB Hội Nhà Văn và Nhã Nam, 2014)