Ám ảnh

Tôi không rõ thành phố nơi tôi sinh sống có tốc độ thay đổi như thế nào. Mọi mô tả có lẽ chỉ là hình tượng và người sinh sống ở một nơi nào đó có lẽ lại chính là người ít biết đến sự biến động của nó nhất. Chỉ nhớ trong những năm tháng cũ, thi thoảng có dịp về quê, mỗi độ cũng có khi kéo dài hơn nửa tháng. Thường trong những dịp này, khi trở vào thành phố Hồ Chí Minh, trên chặng đường từ ga tàu hay sân bay về nhà, tôi mới thoáng thấy ngỡ ngàng về sự đông đúc, sầm uất và thay đổi của thành phố. Một tòa nhà nào đó đã bị đập bỏ, một tòa nhà khác đang dựng xây, một khu thương mại đang nhộn nhịp khai trương, một cửa hàng đang thanh lý… Tôi nhìn chúng với con mắt lạ lẫm, hoài nghi rằng chúng đã từng ở đó hay tôi đã từng ở đây…  Sự khác biệt của thành phố có vị trí trung tâm cả nước so với một thị xã nhỏ bé thuộc một tỉnh miền núi xa xôi thì đã quá rõ ràng. Vấn đề là trên cái nền rõ ràng ấy, tôi đã đồng thời nhận ra sự thay đổi của thành phố Hồ Chí Minh so với chính nó, sự thay đổi có thể tính bằng ngày.

Tôi không chắc tôi vui hay buồn trước sự đổi thay đó. Nếu mọi thứ phát triển theo quy luật cái mới thay thế cho cái cũ thì sự thay đổi của hạ tầng vật chất theo chiều hướng hiện đại hơn, tiện nghi hơn bao giờ rồi thì cũng được đón nhận. Như việc sử dụng máy tính để viết mail thay cho việc ngồi tỉ mẩn viết thư tay, ban đầu có thể cho mail là phương thức khô cứng nhưng sau cùng thì những lá thư tay có khi chỉ còn là chút bâng khuâng hoài niệm ở thành phố này. Điều tương tự xảy ra khi một tòa nhà bị phá bỏ đi, khi bạn rời khỏi một nơi ở cũ, khi bạn thay một chiếc xe đã nhiều năm tuổi… bạn có thể luyến lưu cái cũ nhưng chẳng mấy chốc sẽ quen với cái mới và lãng quên dần những gì đã bị bỏ lại phía sau. Và không chỉ với hạ tầng vật chất, tôi nghĩ chúng ta cũng quen dần với mọi thay đổi khác trong đời sống xã hội, bao gồm những thứ hiện tồn như mặt trái của những gì (từng) tốt đẹp (Sở dĩ tôi phải viết thêm một chữ “từng” và bỏ trong ngoặc bởi khi soi nhìn hiện thực cuộc sống, tôi cũng hoang mang không hiểu trong xã hội này, liệu còn có thể có được một định nghĩa hay không cho những gì là tốt đẹp và những gì không là tốt đẹp).

Phim hoạt hình (8)

Tôi viết những dòng dưới đây cách đây mấy ngày, trước khi xảy ra sự cố khiến tôi rơi vào vòng sợ hãi mấy ngày vừa qua. Đọc lại, tôi thấy rằng tinh thần mình trong lúc viết tiếp loạt bài giới thiệu này khá nhẹ nhàng và thanh thản. Nhưng ngay sau đó, một sự việc không hay đã xảy ra. Và lúc này tôi muốn viết đôi điều để lòng vơi nhẹ trước khi có thể có một quyết định thuận tình thuận lý. Chợt đọc nhớ bài viết này, vốn đã được chỉn chu hoàn tất đợi dịp cuối tuần đăng lên, và bây giờ đăng lên, sao bỗng thấy buồn thế... 

Xem trong hai năm trở lại đây. Hai năm trở lại đây cũng là khoảng thời gian nhiều mệt mỏi. Sự tiếp nhận của tôi đối với mọi thứ ít nhiều bị ảnh hưởng bởi tâm trạng căng thẳng, hãn hữu niềm vui. Tôi nhớ rằng có lúc tôi chẳng thể kiên nhẫn theo dõi diễn tiến của một phim nào đấy bởi nhanh chóng cảm thấy nó “dở tệ” – dẫu sao vẫn tỉnh táo nhận ra chính tâm trạng “xám xịt” của mình là thủ phạm thực sự dẫn đến kết luận phũ phàng đó. Có những khoảng thời gian, tôi không xem một phim nào, đọc một cuốn sách nào và/hoặc tham gia vào bất cứ hình thức giải trí nào. Ngay cả khi tinh thần của tôi trở nên đói kém khủng khiếp. Một phần nguyên nhân cũng vì tôi biết trước sự phũ phàng ấy của mình. Nói hai năm nhưng phần lớn phim dưới đây được xem rải rác tập trung vào một khoảng thời gian nào đấy khi tâm trạng của tôi ở vào trạng thái đón nhận. Hy vọng có thể giới thiệu lại một cách đầy đủ. 

1. Những người vay mượn tí hon (The Borrower Arrietty): 

Một phim của hãng Studio Ghibli, sản xuất vào năm 2010. Tôi vẫn cứ đinh ninh Ponyo bên bờ biển là phim cuối cùng của họ, cho đến khi tôi nhìn thấy The Borrower Arrietty và vỡ ra sự nhầm lẫn của mình. Tôi thích phim này bởi những cảm xúc thuần khiết mà nó mang lại. Sự độc đáo dẫu có, không phải là dấu ấn khó quên của phim. Một cái gì đó đượm buồn nhưng sáng trong, dịu dàng xuyên suốt mạch phim có lẽ mới là thứ khiến người ta nhung nhớ. Như những kỷ niệm đẹp đã mất đi. Những kỷ niệm được con người cất giữ trong chiếc hộp bí mật có đề tên là “Mãi mãi”.

Sau chán nản sẽ là gì

Bởi những thất vọng đã biến tôi thành kẻ dễ rơi vào trạng thái bất mãn và chán nản. Tôi trở nên nhạy cảm. Nhạy cảm so với chính mình. Những cụm từ ủy mị nhưng dẫu sao gợi cảm giác đáng được cảm thông như "dễ bị tổn thương" cũng không còn phù hợp. "Bị chạm nọc" - tôi nghĩ đây là cụm từ có thể dùng để nói về cấp độ nhạy cảm mới của mình. Từ năm ngoái đến năm nay nó đã hoàn hảo vươn lên một tầm cao mới. 

Tôi đoán rằng thường tôi phải Bất mãn trước. Và Chán nản là cái gì muộn mằn đến sau. Nhưng trong cuộc chiến tồn tại dai dẳng, dẫu sao thì Chán nản là kẻ chiến thắng. Sau cùng thì sự bất mãn của tôi chỉ còn là tiếng gào trong dạ dày vào mỗi sớm mai. Khi tôi lơ mơ giữa trạng thái thức - ngủ, những âm thanh bất mãn từ từ cuộn lên, mỗi lúc một riết róng. Cơn sóng biển của giận dữ. Tiếng rít trong cổ họng. Cái nhìn vằn đỏ đọng nước mắt. Cái nghiến răng kèn kẹt. Hay đôi bàn tay nắm chặt uất ức... Tôi không chắc cái nào thực sự khớp với mình. Có lẽ không có cái nào. Hoặc tất cả những thứ đó, trong ý nghĩa hình tượng của nó. Nhưng cùng với trạng thái lơ mơ dần dần nhường chỗ cho sự tỉnh táo, những âm thanh bất mãn cũng dần dần tan loãng và biến mất hẳn. Vào khoảnh khắc tôi hoàn toàn thức giấc. Một ngày khác bắt đầu. Một ngày khác, mọi thứ không khác đi. 

Sau chán nản sẽ là gì.

Có nơi để trở về

Sinh vào những ngày đầu tháng 5, ở miền Nam này là giai đoạn những cơn mưa bắt đầu lai vãng giữa những ngày nắng. Có thể nói những cơn mưa đầu tháng 5 ở Sài Gòn có cái gì đỏng đảnh như kiểu một người tình mãnh liệt nhưng cao ngạo. Không thể thuộc về ai, đến và ra đi đều bất chợt, có thể vừa dữ dội đấy đã đột nhiên biến mất như chưa bao giờ hiện diện. Đi trong những cơn mưa như thế, cuối cùng thì cơ thể tôi đón nhận một trận cảm cúm. Vào những ngày tuổi mới gõ cửa, tuổi 28, một người phụ nữ nên có tâm thế nhìn nhận cuộc đời, điều đã qua, điều hiện tại và điều sắp tới như thế nào?

Vấn đề là chúng ta vẫn sống, theo cách để cuộc sống diễn ra. Đôi khi tôi thuộc về đời sống đó – tôi thấy hình ảnh mình ngược xuôi trên những con phố, thấy mình cố gắng đến hoài hủy tìm kiếm một con đường để đi, một cách thức để sống, một cái gì để phấn đấu, để đạt thành ; đôi khi tôi lặng lẽ đứng ở bên lề đời sống này – đời sống vẫn tiếp diễn và bỏ xa tôi, tôi ở đó, như một kẻ không liên quan, một kẻ không dự phần; và đôi khi tôi chênh vênh, tôi không biết phải làm gì – có khi vẫn thường là như thế này, cuộc sống không có sẵn đáp áp, bạn cố gắng, bạn thành công, bạn cố gắng, bạn thất bại. Điều duy nhất tôi biết là cuộc sống vẫn trôi đi, theo kiểu “sông vẫn trôi đời sông, suối vẫn trôi đời suối” -  điều gì đó thật nhân từ mà cũng thật nhẫn tâm trong cách thức này. Chúng ta có thể làm gì ngoài học cách làm quen.

Quá chừng mệt mỏi

Đã đọc đến trang 107. Đa phần những bài thơ đều đã đăng rải rác trên các trang mạng và tôi đã đọc qua. Đi qua thương nhớ hay Có bao nhiêu người đã đi qua thương nhớ mà quên được nhau? của Nguyễn Phong Việt là xuất bản phẩm đầu tiên và đến nay là duy nhất tôi mua trong năm nay. Một quyển thơ nhã nhặn với hai tông màu đen - trắng. Có thể vì đa số bài thơ tôi đã đọc, cảm xúc xúc động nếu có như lần đầu tiên đã không còn, ở những bài thơ tôi vốn rất yêu thích. Cũng có thể vì thơ là thứ mỗi lần bạn chỉ nên nhấm nháp đọc một bài. Đọc một lúc quá nhiều như ăn khi đã no. Không thể nào thấy mọi thứ đều ngon như khi bụng rỗng.

Tôi đã đọc đến trang 107. Bài thơ gây xúc động nhất cho tôi đến đây là bài thơ tôi vốn chưa đọc trước đây. Bài thơ ở trang 70: Rồi sẽ đến lúc con phải trở về. Một bài thơ rất cá nhân của Nguyễn Phong Việt. Tác giả đưa  tên mình vào đây ("V. sống có vui không?"). Có lẽ mỗi bài thơ của Nguyễn Phong Việt đều là một lời kể chuyện, câu chuyện của tác giả, câu chuyện của ai đó trong cuộc đời này. Những suy nghĩ, cảm xúc mang tính đương thời, dễ hiểu và dễ đồng cảm. Có lẽ sức hút của thơ Nguyễn Phong Việt là vậy. Là không cầu kỳ về mặt nghệ thuật, rất nhiều khi như một bài văn với cách ngắt dòng của một bài thơ. Khó để thuộc nằm lòng. Nhưng dễ để đi thẳng vào lòng người. Thơ thì chỉ cần có vậy.

"con đã ước mình đừng sinh ra để không bao giờ phải sống mỏi mệt

chỉ ước mình là dòng nước mà thôi..."

Có phải ai trong chúng ta cũng từng trải qua quãng đời này, với ước mơ duy nhất trong cuộc sống lại là chưa bao giờ được sinh ra. Có lúc có người nói với tôi rằng họ chỉ muốn chết. Cũng có lúc tôi sẵn buông ra suy nghĩ gieo mình qua hiên nhà. Chúng ta nói về cái chết khi cảm thấy như không có con đường để đi. Sống chỉ còn là chuỗi ngày phí hoài trong cảm giác thất bại của bản thân trước cuộc đời. Chúng ta không đau khổ nữa. Chúng ta chán nản đến mức đau khổ cũng không buồn viếng thăm. Chúng ta tuyệt vọng.

"Cảm giác bất lực đã khiến con từng ngày trở nên lặng câm

thui thủi mà sống

con ghét cay ghét đắng cái gọi là số phận

... xô con xuống ngày tháng của đơn côi..."

"Đã không còn biết lòng mình buồn hay vui

khi ước mơ trong tim đã chết rồi!"

...

Tôi quá chừng mệt mỏi. Để tin tưởng vào ngày mai.

Ai lý luận với ân tình cho đáng*

Chuyện tình Lệ Giang xuất bản năm 2010. Đến khoảng giữa năm 2012, tôi mới cầm trên tay. Tôi nghĩ mình bị thu hút bởi tên gọi, bởi trang bìa gợi cảm giác hoài cổ, và biết đâu chừng, là đó đây những lời hoa mỹ về một chuyện tình lãng mạn được giới thiệu trong cuốn tiểu thuyết này. Khi ngồi đây tưởng nghĩ lại để viết ra những dòng này, kỳ thực tôi đã quên nhiều chi tiết. Đôi khi tôi ngán ngẩm con người mình. Vào cái lúc trong tôi cồn cào những suy nghĩ, đa mang những cảm xúc, tại sao tôi không nói toạc móng heo ra. Tại sao tôi trở nên quen thuộc với việc dồn nén vào đáy tâm tư và chỉ muốn bắt đầu dè sẻn phơi bày khi, chỉ khi, cái đầy ắp cho một điều gì đó, đã dần trống rỗng, đã dần cạn mòn. Tôi cứu rỗi tâm hồn mình hay đến lúc cần được ai cứu rỗi. Hay nhiều tuổi hơn nghĩa là thích băng qua mọi thứ trong tâm thế giả thản hơn để một lúc nào đó, chỉ trong giây phút chạnh lòng nào đó, người ta mới để cho mình bồi hồi tưởng nhớ. Tưởng nhớ khi đã quên. Có thể mọi việc đơn giản hơn. Viết, đầu tiên có thể là tiếng gọi khản thiết của những tâm tư tình cảm đã ở vào giai đoạn "bùng phát" - như người tù khát cháy tự do chạy nhảy khắp cùng trời cuối đất vào cái ngày thoát ly khỏi số phận tù đày. Nhưng viết, sau cùng có thể chỉ là việc ngồi xuống và kể lại. Những thứ còn sót lại trong tâm trí. Những thứ còn muốn kể. Sống để kể lại - đã nghe đâu đó câu nói này. Có thể đó có cũng là một lý do để sống. 

Chuyện tình trong cuốn sách này không như tôi mong đợi. Tôi đã liên tưởng một tình yêu lãng mạn nhưng sâu sắc khởi nguồn từ sự đồng điệu giữa hai tâm hồn xa lạ đã tình cờ gặp nhau tại một miền đất được mệnh danh là "Venice của phương Đông" - một Lệ Giang tĩnh lặng và hoài cổ, nơi những du khách đến rồi ra đi với vẻ đẹp của nó trong trái tim. Sự không thành của một cuộc tình không dựa trên bất kỳ nền tảng nào, bao gồm cả danh tính trong thế giới loài người, là điều chúng ta có thể thấy trước được. Như những khoảnh khắc mãnh liệt bùng cháy trong những cuộc đời trôi đi trong sự nhàm chán của những toan tính, những nhọc nhằn quyền lợi. Những khoảnh khắc không ai dự đoán trước. Tự thân chúng có thể tồn tại bất tử. Khi trôi đi, chúng để lại trong trái tim khổ chủ một khoảng trống vĩnh viễn trong tim. Nhưng tôi hồ như không thấy được khoảnh khắc này từ chuyện tình trong sách. 

Chuyện tình Lệ Giang - Hoa Nam

Sự mệt mỏi có thể bao phủ bất cứ thứ gì. Bất kể bạn cô đơn đau khổ, hay hưng phấn vui vẻ, cơn mệt mỏi đến có thể bao trùm lên tất cả - tr. 28. 

Có người làm thay đổi số phận của người khác một cách hoàn toàn vô thức, song lại hoàn toàn không biết đến số phận ấy. Trên thế giới đầy rẫy loại người như thế, và thế giới này chủ yếu được tạo thành bởi những người như thế. Kỳ thực rất nhiều khi, chúng ta chính là loại người ấy, thay đổi số phận của người khác mà hoàn toàn không hay biết, chẳng khác gì thằng ngu cả - tr. 107. 

 …người ta không nên chết vì yêu. Tình yêu chẳng bao giờ chỉ cho chúng ta đến con đường chết cả, tình yêu luôn muốn chúng ta sống, cho dù là dày vò và đau đớn, tình yêu vẫn mãi yêu cầu chúng ta tiếp tục sống tiếp – tr. 131. 

Mỗi người đều có số mệnh riêng của mình. Số mệnh là thứ rất kỳ quái, ai cũng có, nhưng chẳng bao giờ thấy được. Nó trôi nổi vô định, quỷ thần không biết, có khi chỉ cần một chút gió thổi cỏ lay thôi cũng làm nó kinh động, có lúc, mặc cho bạn khóc than thế nào, nó vẫn hiên ngang không thèm nhúc nhích – tr. 132.

 Đời người chỗ nào không vương vấn – tr.299.  

(Vũ Văn Cường dịch, NXB Hội Nhà văn & Nhã Nam, 2010)